De milieuorganisatie Recycling Netwerk Benelux diende in september 2017 een klacht in. Het Nederlandse Openbaar Ministerie heeft dit onderzocht en vervolgens in september 2019 een zaak voor de rechtbank gebracht wegens niet-bescherming van het milieu tegen schade door de verspreiding van rubberkorrels. De case richt zich op Sportaal, de beheerder van de sportvelden van de Nederlandse gemeente Enschede. De rechtbank in Rotterdam deed donderdag uitspraak tegen Sportaal: 10.000 euro boete, waarvan de helft voorwaardelijk. Die straf is gelijk aan de eis van justitie.
“De rechterlijke uitspraak van vandaag is heel goed nieuws voor het milieu. Al jaren worden miljoenen oude autobanden verkruimeld tot rubberkorrels en uitgestrooid op sportvelden. We hopen dat deze uitspraak zal helpen om het gebruik van deze vervuilende stof op sportvelden snel af te schaffen. Mensen moeten kunnen sporten op kunstgrasvelden zonder zorgen voor hun gezondheid of vervuiling van het milieu”, reageert de Nederlands-Belgische milieuorganisatie Recycling Netwerk Benelux op de uitspraak.
Voorgeschiedenis
De aangifte die milieu-ngo Recycling Netwerk Benelux in 2017 indiende, gaat over milieumisdrijven als gevolg van het uitlogen van zink, kobalt en minerale oliën in het milieu, afkomstig van het gebruik van rubberkorrels op kunstgrasvelden. De klacht was gericht op de gehele waardeketen, variërend van producenten die afgedankte banden verwerken tot rubberkorrels, de beheerders van sportaccommodaties en sportclubs die het toepassen.
De officier van justitie klaagde Sportaal, de beheerder van sportaccommodaties in Enschede, een gemeente met een bevolking van 158.000 inwoners in het oosten van Nederland, aan. De officier van justitie heeft in zijn formele pleidooi verklaard dat dit geen proefproces was, maar een startzaak en dat er “meer zaken zullen volgen“.
Er zijn bijna 2000 kunstgrasvelden in Nederland die momenteel gevuld zijn met rubberkorrels. Gemiddeld bevat elk veld rubberkorrels van 20.000 banden.
Grondvervuiling
Volgens de Nederlandse wet is het verboden om de bodem te vervuilen. Dit staat in de Wet Bodembescherming. Artikel 13 schrijft voor dat alle maatregelen moeten worden genomen die nodig zijn om bodemverontreiniging te voorkomen – ook in het geval er verdenking van vervuiling kan optreden. De wet bevat een zorgplicht, die relevante actoren verplicht om bodemverontreiniging te voorkomen en om de effecten van vervuiling te herstellen wanneer vervuiling van de bodem heeft plaatsgevonden.
Ondanks verschillende documenten die in de loop der jaren zijn ontwikkeld door belanghebbenden in de industrie om de zorgplicht te implementeren, verspreiden rubberkorrels zich in de omgeving. Het verontreinigt de bodem met zware metalen, minerale olie en andere zorgwekkende chemicaliën. Bovendien breekt het rubbergranulaat af tot microplastics.
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM ) publiceerde zijn rapport De milieu-impact van rubbergranulaat nabij kunstgrasvelden in juli 2018. Het RIVM concludeert in het rapport dat zink, kobalt en minerale olie uit de rubbergranulaat lekken met negatieve milieueffecten op de bodem, rondom en in de onderlagen van het kunstgrasveld. Het rapport concludeerde dat op 9 van de 10 onderzochte velden milieucriteria werden overschreden.
Het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA ) beoordeelt momenteel de infill van rubberkorrels bij de voorbereiding van het dossier voor microplastics onder REACH.
Gevolgen
Deze rechtszaak kan verstrekkende gevolgen hebben voor de bijna 2000 kunstgrasvelden in Nederland die op dit moment bestrooid zijn met rubberkorrels.
De uitspraak van de Nederlandse rechter kan ook vergelijkbare rechtszaken inspireren in landen die worden geconfronteerd met rubberkorrels op sportvelden, zoals België, Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Noorwegen en Denemarken.
Aangezien er voldoende alternatieven beschikbaar zijn om te implementeren, zoals kurkvulling, hybride of niet-infill kunstgrasvelden, hoopt Recycling Netwerk dat gemeenten en beheersorganisaties rekening zullen houden met de totale eigendomskosten en de milieueffecten zullen overwegen bij het toekomstig selecteren van materialen voor sportaccommodaties.
Meer informatie
De hoorzitting vond plaats op 10 december 2019 en werd samengevat in dit artikel op de website van het Openbaar Ministerie
Media over dit dossier van Recycling Netwerk
Volkskrant, ‘Baanbrekend’: rechter legt boete op voor rondzwervende kunstgraskorrels, 19/12/2019
Tubantia, Milieubeweging: ‘Na Enschede mag justitie de bandenindustrie op matje roepen’, 19/12/2019
NOS, Eerste veroordeling voor rubberkorrels in sportvelden treft bedrijf Enschede, 19/12/2019
Tubantia, Bom onder kunstgrasvelden: Sportaal uit Enschede veroordeeld voor rubberkorrels, 19/12/2019
RTV Oost, Beheerder kunstgrasvelden in Enschede veroordeeld voor milieuvervuiling door rubberkorrels, 19/12/2019
Zembla, Voor het eerst beheerder kunstgrasvelden veroordeeld en beboet, 19/12/2019
RTV Oost, Advocaat: “Er komen nog meer rechtszaken over rubberkorrels in sportvelden”, 20/12/2019
AfvalOnline, 10.000 euro boete voor verontreiniging met rubberkorrels, 20/12/2019
RTV Oost, Gaan alle kunstgraskorrels in de ban?, 20/12/2019
Volkskrant, Sportveldbeheerder veroordeeld voor verspreide kunstgraskorrels, 27/12/2019
NRC, Rubberkorrels nog steeds op meeste kunstgrasvelden, 20/12/2019
Woensdag stelde Recycling Netwerk Benelux in de hoorzitting in de Kamer een reeks fiscale en wettelijke instrumenten voor om federaal de strijd met wegwerpafval aan te gaan en de Europese doelstellingen te bereiken.
De Europese richtlijn (EU) 2019 /904 is vooral bekend om haar verbod op een reeks plastic producten, maar bevat een reeks andere eisen en instrumenten met een nog groter potentieel om de vervuiling van plastic zwerfafval te bestrijden.
Het federale niveau kan en moet een voortrekkersrol spelen in het uitvoeren ervan. De Kamercommissie voor Energie, Leefmilieu en Klimaat buigt zich over het wetsvoorstel 55K0160001 van PS-Kamerleden. Dat wetsvoorstel zet alvast de verbodsbepalingen over plastic bestek, rietjes en andere plastic wegwerpproducten om in nationaal recht.
“Zo kan het parlement er voor zorgen dat België de Europese deadline van 3 juli 2021 voor omzetting van die verbodsbepalingen haalt, los van het feit of er snel een regering met volle bevoegdheid komt of niet”, zegt milieuorganisatie Recycling Netwerk.
Het wetsvoorstel voert ook een federaal verbod op plastic zakjes in, hiermee voortbouwend op de Plastic Bags Directive van 2015. “Plastic zakjes zijn heel vervuilend, een federaal verbod erop is dus een goede zaak voor het milieu. Wij bevelen wel aan om precies te definiëren over welke dikte van tasjes het precies gaat. Zo wordt het objectief meetbaar en worden achterpoortjes gesloten”, zegt milieuorganisatie Recycling Netwerk. “Daarnaast raden wij een accijns op wegwerpzakjes van andere materialen aan. Zo voorkomt de overheid een verschuiving van plastic wegwerpzakjes naar wegwerpzakjes van bijvoorbeeld papier. “
De Kamer van Volksvertegenwoordigers heeft ook een mooie opportuniteit om werk te maken van de andere bepalingen in de Europese richtlijn 2019/904. De richtlijn bevat een hele reeks zaken die federaal moeten uitgevoerd worden: de consumptie van enkele wegwerpverpakkingen moet verminderen, dopjes moeten vastgehecht worden aan plastic flessen, PET-flessen moeten minimumwaarden recycled content bevatten en er zijn bepalingen over etikettering en sensibilisering. De Europese richtlijn zegt ook dat de lidstaten “alle nodige maatregelen” moeten nemen om de bepalingen uit te voeren.
Om werk te maken van consumptievermindering van plastic drinkbekers en voedselcontainers voor eenmalig gebruik (artikel 4 van de richtlijn) adviseren wij om naast monitoring en doelstellingen een federale taks op wegwerpplastic in te stellen: een hogere belasting op eenmalige drinkbekers en eenmalige voedselverpakkingen in plastic en andere materialen, in combinatie met een verlaagde belasting op herbruikbare bekers en voedselverpakkingen.
Artikel 9 van de richtlijn eist 90 procent gescheiden inzameling van PET-flessen tegen 2029. Om dat doel te bereiken, kijken wij naar het Noorse model. De Noorse regering voerde in de jaren negentig een milieuheffing in op alle producenten van plastic flessen. Hoe meer ze inzamelen en recyclen, hoe lager de heffing. Deze milieuheffing heeft het bedrijfsleven in Noorwegen ertoe gezet om een zeer goed presterend inzamel- en recyclagesysteem op te zetten. De betrokken bedrijven, waaronder Coca-Cola, organiseerden zich in 1999 dan in een statiegeldsysteem via Norsk Resirk, sinds 2014 Infinitum. Sinds 2011 haalt Noorwegen inzamelpercentages boven de 95%.
In België hebben de Brusselse en Waalse regering hebben met het opnemen van statiegeld in hun regeerakkoorden al de eerste stap gezet om het doel van 90% inzameling te bereiken. Het is zeer goed voor het milieu dat gewesten hiermee vooruit gaan. Als Vlaanderen achterblijft zal Vlaanderen verschillen binnen België veroorzaken. Omdat België als lidstaat aan de doelstelling moet voldoen, moet het federale niveau ook met dit artikel aan de slag. Daarom adviseert milieuorganisatie Recycling Netwerk dat de federale Kamer en regering een belasting op eenmalige plastic flessen en drankverpakkingen naar Noors model invoert in België. Samen met statiegeld in de gewesten zal dit België in staat stellen om de Europese doelstellingen te halen.
Een indrukwekkende meerderheid van 94% van de Belgen zegt in de Eurobarometer dat “industrie en retail een inspanning moeten doen om plastic verpakking te verminderen”. 72 procent van de Belgen vindt een “meerprijs voor wegwerpproducten” een belangrijk instrument om plastic afval en plastic vervuiling te verminderen.
“Een taks op plastic wegwerp verpakkingen is dus een van de weinige belastingen die een meerderheid van de Belgen belangrijk vinden. Een taks op wegwerpplastic is ook interessant in de actuele situatie waarbij de komende Belgische regering nieuwe inkomstenbronnen nodig heeft om het begrotingsdeficit op te lossen”, besluit milieuorganisatie Recycling Netwerk Benelux.
Video: de hoorzitting in de Kamer van volksvertegenwoordigers, woensdag 4 december 2019
Eurobarometer, Attitude of European Citizens towards the Environment, november 2017, p. 83
Ook weegt de ene plastic fles met wasverzachter twee keer zoveel als een andere. Dat blijkt uit een vergelijkend onderzoek van milieuorganisatie Recycling Netwerk. Nochtans bepaalt de Nederlandse wetgeving al 25 jaar dat verpakkingen zo licht mogelijk dienen te zijn.
Veel flessen voor gedistilleerde drank zijn veel zwaarder dan nodig. Het verschil in het gewicht van de lege fles is enorm: sommige whiskyflessen zijn tot 4 keer zwaarder dan de lichtste fles, terwijl ze allemaal exact dezelfde inhoud hebben. Dat blijkt uit een vergelijkend onderzoek van 66 flessen gedestilleerde drank.
Het onderzoek toont dat drankenproducenten dikwijls meer glas gebruiken dan nodig is. De reden om de flessen zwaarder te maken heeft waarschijnlijk met marketing te maken: een consument heeft bij een zwaardere fles subliminaal het ‘gevoel’ een meer waardevolle fles met meer inhoud te kopen.
De verschillen in het gewicht van lege flessen met hetzelfde volume is heel groot. Zo weegt een lege fles Johnnie Walker Blenders’ Batch whisky slechts 355 gram. De duurdere variant, de Johnnie Walker Blue Label whisky, weegt 1.399 gram. Die fles weegt dus ongeveer 4 keer zoveel, en dat voor exact dezelfde inhoud van 700 centiliter whisky!
Ook Bokma hanteert deze truc: 1 liter Bokma Oude Friesche Graanjenever wordt verpakt in een fles van 342 gram; 1 liter Bokma Citroen Jenever in een verpakking van 619 gram glas, dat is 80 procent extra.
Het onnodig verzwaren van de flessen komt frequent voor. Een derde van de onderzochte flessen was minstens twee keer zwaarder dan nodig. De Blenders’ Batch-fles bewijst immers dat 355 gram verpakking volstaat om de whisky te verpakken en gewichtsreductie technisch geen probleem vormt. Door die lichte fles als referentiefles te nemen, berekenden we de relatieve oververpakking van de andere flessen. 88 procent van de geteste flessen hadden 25% of meer overgewicht (zie tabel 1 onderaan).
Ook de meeste flessen met wasverzachter zijn tientallen procenten zwaarder dan de lichtste fles voor eenzelfde hoeveelheid wasverzachter.
Het onderzoek vergelijkt het gewicht van flessen wasverzachter die momenteel in Nederland op de markt zijn. Daaruit blijken forse onderlinge gewichtsverschillen. De flessen van de merken Robijn en Silan zijn zo’n 30% tot 50% zwaarder dan de flessen van de supermarktketens AH en Jumbo.
Zie Tabel 2 onderaan
Bij de lichtste flessen in het onderzoek, “Morning Freshness” van Sendil en “4x geconcentreerd” van Sensa, gebruikt de producent slechts 5 gram verpakking om 100 ml product te verpakken.
“Dat toont dat plastic flessen voor wasverzachter in de praktijk makkelijk kunnen voldoen aan een norm van maximaal 6,0 gram verpakkingsmateriaal per 100 ml”, zegt Recycling Netwerk.
En toch voldoet zeventig procent van de onderzochte flessen thans niet aan deze norm. Voor de zwaarste fles, “Natuurlijk” van Seepje, wordt er zelfs 11,3 gram gebruikt verpakking om 100 ml product te verpakken. Meer dan het dubbele gewicht aan verpakking, voor identiek dezelfde hoeveelheid product.
Hetzelfde verhaal gaat op voor shampooflessen van 300 ml die in de Nederlandse supermarkten verkocht worden. In 1994 stelde de branche dat ze zou overschakelen naar een lichtgewichtfles van 23 gram. Maar 25 jaar later weegt de lichtste aangetroffen fles, 300 ml Baby Shampoo van Johnson’s, nog steeds 27 gram. De zwaarste onderzochte fles, Men Expert van L’Oreal weegt 46,7 gram.
Opmerkelijk is dat juist de merkfabrikanten L’Oreal, Schwarzkopf, Unilever en Procter and Gamble verantwoordelijk zijn voor de allerzwaarste shampooflessen. De helft van de aangetroffen flessen is meer dan 30% te zwaar; ruim een kwart van de aangetroffen flessen is meer dan 40% te zwaar. Het totale preventiepotentieel van deze categorie shampooflessen is naar schatting goed voor 20 á 30% reductie van plastic afval.
Zie Tabel 3 onderaan
Lees ook:
Trouw, Een milieuonvriendelijke marketingtruc: een zwaardere fles, dat móet wel lekker zijn, 13 november 2019
RTL Z, Verpakkingsregels overtreden: te zware whiskey- en shampooflessen, 13 november 2019
Radar, ‘Veel flessen zijn zwaarder dan nodig’, 13 november 2019
Adformatie, Fles sterke drank al jaren te zwaar vanwege foute marketing, 13 november 2019
FoodHolland, Recycling Netwerk: ‘Producenten overtreden regels voor afvalpreventie vanwege marketing’, 13 november 2019
AfvalOnline, Recycling Netwerk wil handhaving op gewicht verpakkingen, 13 november 2019
Met een zwaardere verpakking lijken de producenten te willen suggereren: hoe zwaarder de fles, hoe meer product. “Welke marketeer verzint zoiets, en hoeveel consumenten trappen erin? Maar vooral: welke overheid accepteert dat?”, zegt Robbert van Duin, voorzitter van Recycling Netwerk.
“Die bedrijven springen dus niet zuinig om met grondstoffen. De wetgeving die hen verplicht om de lichtst mogelijke verpakking te gebruiken bestaat al een kwarteeuw. Alleen, de Nederlandse overheid handhaaft die wet niet”, zegt de voorzitter van milieuorganisatie Recycling Netwerk. Daardoor worden nodeloos veel grondstoffen gebruikt voor die verpakkingen.
Sinds 1994 bepaalt de wet dat verpakkingen “zodanig worden vervaardigd dat volume en gewicht van de verpakking worden beperkt tot de minimale hoeveelheid die nodig is om het vereiste niveau van veiligheid, hygiëne en aanvaardbaarheid voor het verpakte produkt en voor de consument te handhaven”. Deze preventieverplichting die reeds 25 jaar bestaat is in de praktijk dus een dode letter.
Ook het Besluit Beheer Verpakkingen 2014 bepaalt dat alle in Nederland op de markt gebrachte verpakkingen moeten voldoen aan de ‘essentiële eisen’ van de Europese Verpakkingenrichtlijn (94/62 EG) van 20 december 1994. Ook moeten verpakkingen zodanig zijn ontworpen en vervaardigd dat het ontstaan van zwerfafval zoveel mogelijk wordt voorkomen.
De essentiële eisen komen overeen met de wet uit 1994 en houden dus in dat volume en gewicht van verpakkingen worden “beperkt tot de minimale hoeveelheid die nodig is om het vereiste niveau van veiligheid, hygiëne en aanvaardbaarheid voor het verpakte product en voor de consument te handhaven.”
De handhaving van de preventieverplichting kreeg evenwel weinig aandacht. Sinds 2010 “werd de aandacht gericht op een Raamovereenkomst met afspraken over recycling van verpakkingsafval, maar zonder enige afspraak over afvalpreventie. Sindsdien is afvalpreventie ‘aan de markt overgelaten’”, schrijft studiebureau B&G.
“Een burger die de wet niet respecteert, krijgt meteen een boete. Bedrijven die omwille van marketing nodeloos grondstoffen verspillen en zo de wet niet respecteren, komen daar al 25 jaar mee weg. Wij rekenen op de Nederlandse overheid om daar een einde aan te maken”, aldus milieuorganisatie Recycling Netwerk.
In de Ladder van Lansink is afvalpreventie de belangrijkste sport op de ladder. Elke kilogram plastic of glas die niet op de markt komt, betekent immers een kilogram afval minder. Daarom stelt de Ladder van Lansink dat preventie de prioriteit moet krijgen binnen het afvalbeleid.
Milieuorganisatie Recycling Netwerk heeft een handhavingsverzoek ingediend bij de Inspectie Leefmilieu en Transport (ILT).
Naar handhaving van preventiebeleid bij glasverpakkingen (download PDF)
Naar handhaving van preventiebeleid bij plastic flessen wasverzachter (download PDF)
Onderzoeksresultaten preventiepotentieel plastic shampooflessen (download PDF)
Tabel 1
Tabel 2
Tabel 3
Hoe pakken we ons afval aan op de meest doelmatige manier? In 1979 bedacht toenmalig Tweede Kamerlid Ad Lansink een ordening van het afvalbeheer: een afvalhiërarchie die bekend werd als “de Ladder van Lansink”. Die onderscheidt vijf vormen voor omgaan met afval: preventie, hergebruik, sorteren/recycling, verbranding en storten.
De Ladder van Lansink werd wereldwijd een standaard voor omgaan met afval tot op vandaag, 40 jaar later. Samen met de bedenker Ad Lansink maken we op 13 november in Nieuwspoort in Den Haag de balans op: hoe staat het vandaag met de preventie van verpakkingsafval in Nederland?
Graag nodigen wij u uit voor dit evenement. Het aantal plaatsen is beperkt, dus aanmelden is vereist op https://tinyurl.com/LaddervanLansink
10:00 – 10:30 Nieuwe concrete onderzoeksresultaten over hoe marketing van verpakkingen de preventie van verpakkingsafval verhindert, door Robbert van Duin, voorzitter van Recycling Netwerk
10:30 – 11:00 Het belang van innovatie en stimulerend beleid in de transitie naar hergebruik van verpakkingen, door Sanderine van Odijk van Enviu
11:00 – 11:30 We maken in een interview met Ad Lansink de balans op. Hoe staat het vandaag met de aanpak van verpakkingsafval in Nederland?
11:30 – 12:30 Een netwerkmoment met stakeholders in het afvalbeleid, onder het genot van een stuk Ladder van Lansink-taart.
Het aantal plekken is beperkt, dus wees er snel bij door te reserveren op https://tinyurl.com/LaddervanLansink
woensdag 13 november 09:30 – 12:30
Nieuwspoort, de Provinciezaal, Lange Poten 10, 2511 CL Den Haag
Vanaf vrijdag 8 november kunnen Hasselaars het systeem uittesten. De Hasselaars kunnen meedoen door op deliveroo.be voor de herbruikbare verpakking te kiezen bij een bestelling bij een van de drie deelnemende restaurants: Babo’s Burgers, ‘t Borrelhuis en Le Pain Quotidien in Hasselt.
Deliveround zoekt testers in Hasselt voor herbruikbare maaltijdverpakkingenWoon je in Hasselt en wil je herbruikbare verpakkingen testen? Dit is een unieke kans om bij de eersten te zijn die in Hasselt maaltijden kunnen bestellen in herbruikbare verpakkingen!
|
Het doel van het project, dat de naam Deliveround kreeg, is het onderzoeken en testen van herbruikbare verpakkingen voor maaltijdbezorging. Maaltijdbezorgdienst Deliveroo, Stad Hasselt en milieuorganisatie Recycling Netwerk Benelux werken momenteel aan die circulaire oplossing voor de verpakking van thuisbezorgde maaltijden.
Momenteel bevindt het project zich in haar testfase. Het team onderzoekt wat voor consumenten, horecazaken, bezorgdiensten én het milieu de meest geschikte verpakking en het meest optimale logistieke systeem is. Deliveroo en Recycling Netwerk willen hieruit de lessen trekken voor het echte pilootproject, dat in 2020 in Hasselt zal plaatsvinden.
Dit project is is een primeur in België en een voorloper in Europa. Geen enkele van de grote maaltijdbezorgdiensten maakt op dit moment gebruik van herbruikbare verpakkingen. Wie een pizza of een hamburger thuis laat bezorgen, ontvangt deze altijd in een wegwerpverpakking. Na een paar minuten gebruik belandt de verpakking al in de vuilbak, en wordt zelden gerecycleerd. Het experiment sluit aan bij de groeiende bezorgdheid rond eenmalige plastic wegwerpverpakkingen.
Babo’s Burgers, Demerstraat 95
‘t Borrelhuis, Witte Nonnenstraat 28
Le Pain Quotidien, Havermarkt 12
Voor vragen, mail naar deliveround@deliveroo.be, inge.luyten@recyclingnetwerk.org of bel met projectleider Inge Luyten (+31 6 36 39 69 40, Recycling Netwerk Benelux)
Het rondetafelgesprek komt er naar aanleiding van de Nederlandse importheffing die de invoer van buitenlands afval wil ontmoedigen. Minister van Economische Zaken en Klimaat Eric Wiebes kondigde die heffing van 32,11 euro per ton aan.
De hoeveelheid geïmporteerd afval nam de afgelopen jaren flink toe: 1900 kiloton in 2017, waar dat in 2010 slechts 55 kiloton was. Een kwart van de 1,7 miljoen ton afval die in Nederland wordt verbrand is afkomstig uit het buitenland, vooral uit het Verenigd Koninkrijk en Ierland.
De hoorzittingen zullen zich buigen over de vragen welke effecten een importheffing kan hebben, en welke de relatie is met de recyclingdoelen van Nederland.
Het debat zal focussen op de volgende centrale vraagstelling: Wat zijn de te verwachten effecten van een importheffing? Wat is de relatie tussen de importheffing en onze recyclingsdoelen? Ontstaat er juist wel of niet een prikkel om te recyclen?
De rondetafel in de Tweede Kamer is vanaf 16.30 hier live te volgen. Rob Buurman van Recycling Netwerk Benelux en Jelmer Vierstra van Natuur en Milieu krijgen om 17.30 het woord.
“Met statiegeld op kleine flesjes zal Nederland snel de nieuwe Europese norm van 90% gescheiden inzameling van plastic flessen halen”. Dat verklaart de Statiegeldalliantie in een reactie op de brief aan de Tweede Kamer die staatssecretaris Stientje van Veldhoven (D66) vrijdagochtend stuurde.
Stientje van Veldhoven was van plan om najaar 2020 een besluit te nemen over statiegeld op kleine flesjes. Ze schrijft aan de Tweede Kamer dat zij komend voorjaar al duidelijkheid wil verschaffen. Het aantal kleine plastic flessen in het zwerfafval laat immers een stijgende lijn in plaats van een dalende lijn zien.
Blikjes
De Statiegeldalliantie verenigt meer dan 900 gemeenten, organisaties en bedrijven in hun vraag om statiegeld in te voeren op alle plastic flessen en blikjes. “Nu het wetgevingstraject voor plastic flesjes versneld wordt”, moedigt de Statiegeldalliantie de regeringscoalitie van VVD, CDA, D66 en CU “aan om op de ingeslagen weg verder te gaan en ook het statiegeld op blikjes te realiseren”.
Er worden immers nog meer blikjes dan flesjes in het zwerfafval gevonden. De veehouders vragen er naar omdat ze geconfronteerd worden met schade van blikscherven bij koeien. Er wordt ook gevreesd voor verschuivingen naar blikjes als die buiten de statiegeldwetgeving zouden vallen. Van alle landen die statiegeld hebben op plastic flessen is Nederland vooralsnog het enige land zonder statiegeld op blikjes.
De reportage van Pano op de VRT doorprikt het hoera-verhaal waarmee Fost Plus in naam van drankenproducenten en supermarkten de klanten en politici sust. ‘Alles gaat goed, verandering is niet nodig’. De realiteit blijkt echter schrijnend.
Moeten we nu radeloos worden en denken dat sorteren niks helpt? Neen. Ons afvalsysteem hoeft helemaal geen lekken te vertonen. Het is een kwestie van beleid.
Elk type afval vereist een eigen aanpak. Maar voor 40% van het zwerfafval, de plastic flessen en blikjes, is er een oplossing voorhanden: statiegeld. Al jaren de normaalste zaak in 39 landen en regio’s. In Duitsland bijvoorbeeld liggen er geen blikjes in de bermen. Ook wij kennen het, op glazen bierflesjes, en dat werkt heel goed. De lege verpakkingen hebben nog waarde. Mensen gooien ze niet weg.
Dit jaar maakten de Franse, Slowaakse en Schotse regeringen statiegeldwetten voor plastic en blik. Zo willen ze 90% van de plastic flessen apart inzamelen, de nieuwe Europese norm. Het Brussels en Waals gewest schreven statiegeld deze zomer in hun regeerakkoorden. Wat zullen de onderhandelaars van N-VA, CD&V en Open VLD beslissen in het nieuwe Vlaamse regeerakkoord en in de Septemberverklaring?
Want er zal wel een echt Vlaams statiegelddecreet nodig zijn. De ‘vrijwillige engagementen’ van de verpakkingssector leidden alleen maar tot de wantoestanden die Pano toont. Jaarlijks verkopen drankenproducenten en supermarkten meer dan 2 miljard flesjes en blikjes in ons land. Zonder decreet ligt er in 2024, op het einde van de regeerperiode, nog steeds evenveel zwerfafval.
In afvalbeleid is statiegeld het laaghangend fruit. Het is goed nieuws voor de begroting. Noorwegen financiert zijn systeem met een kleine producentenbijdrage en de opbrengsten van het recyclaat. Daarmee vergoedt het winkeliers voor de kosten. De regering steekt er geen belastinggeld in. Sterker nog: de opruimkosten voor zwerfvuil dalen. Die kosten de Vlamingen nu elke dag 367.000 euro belastinggeld.
Bart De Wever klaagde vorig jaar in het verkiezingsdebat dat hij “Antwerpen nog niet netjes had gekregen”. Vele andere burgemeesters delen die frustratie. Meer dan 60 procent van de Vlaamse gemeenten zijn daarom lid van de Statiegeldalliantie. Scandinavië is het voorbeeld voor Vlaams beleid, schreef informateur De Wever in zijn Startnota. Welnu, alle Scandinavische landen kennen statiegeld sinds jaren. Burgemeesters krijgen er hun steden en gemeenten proper mee, een belangrijke toeristische troef.
Het zwerfvuil dat de Vlamingen zo erg stoort, bestaat voor 40 procent uit plastic flessen en blikjes. Statiegeld is een populaire milieumaatregel. 8 op 10 Vlamingen zijn voor, 80 procent van de N-VA-kiezers en 75% van de Open VLD-kiezers. Ook de veehouders, het Algemeen Boerensyndicaat ABS en KVLV zullen applaudisseren. De blikscherven maken hun koeien ziek. De Vlaamse regering kan met statiegeld ook haar palmares inzake dierenwelzijn versterken.
De Pano-reportage toont een Vlaamse afvalsector die nu vooral veel sorteert en exporteert. Door beter in te zamelen, onder meer via statiegeld, krijg je een meer hoogwaardige en waardevolle afvalstroom. Die kan lokaal worden gebruikt door drankenproducenten die meer ‘recycled content’ in hun producten willen opnemen.
Snelle en grondige veranderingen in het Vlaamse en Belgische afvalbeleid worden dus dringend. De mensen zijn het zwerfvuil beu. De lekken in de afvalstroom moeten dicht. Met statiegeld in het Vlaams regeerakkoord, speelt België opnieuw mee in de race naar de circulaire economie.
Het draagvlak voor statiegeld bij gemeenten en kiezers is immens. N-VA, CD&V en Open VLD hebben een gouden kans om het afvalbeleid terug op de sporen te zetten. Zo worden de Pano-beelden van zwerfvuil een verre herinnering. En kunnen de mensen fier worden op een proper Vlaanderen.
Deze opinie werd ook gepubliceerd op VRT NWS, Door statiegeld maken we Vlaanderen weer proper, en het kost de belastingbetaler niets, 20 september 2019
VRT, Pano, “Hoera recyclage!”, 18 september 2019
RTBF, Questions à la Une, “Où finissent vraiment nos déchets plastiques?”, 18 september 2019
De telling gebeurde op de World Cleanup Day die de Plastic Soup Foundation zaterdag in Nederland organiseerde. Red Bull is zo al voor het zesde jaar op rij het meest gevonden drankmerk in zwerfafval. “Deze Oostenrijkse drankgigant zou zich beter uitspreken als voorstander van statiegeld”, zegt milieuorganisatie Recycling Netwerk: “elk blikje in de berm besmeurt Red Bull’s uitgekiende marketing”.
Tijdens de World Cleanup Day 2019 zaterdag postten zwerfafvalrapers gevonden Red Bull-blikjes met de hashtag #RedBullChallenge op social media. Ook vorig jaar voerde Red Bull al de ranking aan. Dit bedrijf is daarmee een van de meest vervuilende drankverkopers.
“Red Bull is een bedrijf dat zorgvuldig een stoer imago creëert. Maar blikjes in de natuur zijn helemaal niet stoer. Een bedrijf als Red Bull moet ook de ballen hebben om zijn eigen troep aan te pakken’”, zegt milieuorganisatie Recycling Netwerk.
Statiegeld bewijst in Duitsland, Scandinavië en meer dan 35 andere landen dat het de blikjes uit de berm houdt.
Begin oktober houdt de Tweede Kamer een Algemeen Overleg Circulaire Economie. Steeds meer stemmen vragen aan de staatssecretaris om ook blikjes op te nemen in de statiegeldwet over plastic flesjes. De blikjes zijn immers een gevaar voor koeien en bevatten trouwens ook plastic. Ze worden zelfs nog meer dan plastic flesjes gevonden in het zwerfafval.
Vorige week spraken Tweede Kamerleden Maurits von Martels en Jessica Van Eijs van regeringspartijen CDA en D66 zich uit om statiegeld ook op blikjes in te voeren.
Ondanks herhaaldelijke vragen, heeft het bedrijf ons niet laten weten welke duurzaamheidsstrategie ze hebben om zijn probleem aan te pakken.
“Met de hashtag #RedBullChallenge wijzen we Red Bull op hun grote aandeel in het zwerfafval. We roepen iedereen op om elk gevonden Red Bull-blikje te fotograferen en op sociale media te posten met de tag #RedBullChallenge. Zo dagen we Red Bull uit om zich als voorstander van statiegeld uit te spreken”, zegt milieuorganisatie Recycling Netwerk.
De blikjes van Red Bull staan erom bekend veel in het zwerfafval te belanden. Onderzoeken, bijvoorbeeld van zwerfafvalraper Dirk Groot (De Zwerfinator), leren dat Red Bull doorgaans bovenaan de lijstjes van vervuilende drankmerken staat.
Red Bull heeft zich nog niet uitgesproken als voorstander van statiegeld op blikjes. En dat terwijl statiegeld in Duitsland, Scandinavië en meer dan 35 andere landen bewijst dat het de blikjes uit de berm houdt.
Veehoudster Eline Vedder verloor in één week tijd 3 jonge, hoogdrachtige koeien doordat zij scherven van drankblikjes hadden binnengekregen. Dit probleem treft duizenden koeien in Nederland. Daarom vragen wij aan de regering om de statiegeldwetgeving ook toe te passen op drankblikjes.
Veehoudster Eline Vedder toonde vrijdagochtend aan Tweede-Kamerleden Maurits von Martels (CDA), Carla-Dik Faber (ChristenUnie) en journalisten hoe moeilijk het is om haar koeien te vrijwaren van schade door blikjes. De blikjes zijn moeilijk te zien in het hoge gras. Bij het maaien met een maaimachine versplinteren ze in talloze kleine scherpe stukjes in het veevoer. Daarom is zij voorstander van statiegeld.
Tweede Kamerlid Maurits von Martels (CDA) woonde vrijdag ook de demonstratie van de boeren bij. Von Martels is zelf ook melkveehouder. Hij verklaarde aan het AD: “De problemen en vooral de gevolgen zijn bij mij ook bekend. We hebben bij het CDA lang gedacht dat we mensen wel op zouden kunnen voeden in het kader van fatsoen en dat mensen begrijpen dat blikjes niet in de natuur thuishoren, maar het werkt niet. Inmiddels zijn we van mening dat ook op blikjes statiegeld moet worden ingevoerd. We hopen dat in 2021 het statiegeld op PET-flessen is ingevoerd en ik zal ook een motie indienen dat er uiterlijk in 2022 ook statiegeld voor blikjes moet worden betaald.’’
Ook aan Trouw zegt het CDA-Kamerlid dat hij denkt dat statiegeld op blik uitkomst kan bieden: “Je ziet nu de noodzaak tot verandering. Ik heb er hoop in dat we met het invoeren van statiegeld op blik eindelijk zoden aan de dijk kunnen zetten.”
Duizenden getroffen runderen
Runderen worden regelmatig het slachtoffer van blikjes. De kleine stukjes verwonden de magen van koeien, legde veearts Leen Stam uit. Deze interne verwondingen leiden tot ziekte of zelfs dood van het dier. Het is voor boeren vrijwel onmogelijk om koeien te vrijwaren van schade door blikjes. Metaaldetectoren op de maaimachine en magneten in de koeienmagen bieden geen oplossing. Meer en meer blikjes, bijvoorbeeld van Red Bull, zijn immers gemaakt uit aluminium, dat niet aangetrokken wordt door magneten.
In Nederland lopen naar schatting jaarlijks circa 12.000 koeien scherp-in letsel op als gevolg van zwerfafval. Daarvan overlijden jaarlijks circa 4.000 runderen.
Statiegeld ook op blikjes
Naar aanleiding van deze onderzoeksresultaten sloot de organisatie voor agrarische ondernemers LTO Nederland zich eerder aan bij de Statiegeldalliantie. LTO, dat bijna 50.000 agrarische ondernemers vertegenwoordigt, roept zo mee op om statiegeld op flesjes én blikjes in te voeren.
Voorkomen is beter dan genezen. Enkel door te vermijden dat blikjes worden weggegooid, worden de veehouders geholpen in hun strijd tegen deze stille koeiendoder. Het meest doeltreffende preventieve middel tegen blikjes in de natuur is statiegeld. Dat zie je bijvoorbeeld in Duitsland, waar er geen blikjes in de berm belanden.
Staatssecretaris Stientje van Veldhoven (D66) heeft een statiegeldregeling voorzien voor statiegeld op de kleine plastic flesjes; maar vooralsnog niet voor de drankblikjes.
In alle overige 40 landen met statiegeld op plastic flessen, zitten ook de blikjes in het systeem. Daar bewijst het een heel effectief middel te zijn: het vermindert het aantal blikjes en flesjes dat in het milieu terechtkomt met 70 tot 90 procent, volgens het rapport van CE Delft.
Zowel de Schotse als Franse regering beslisten de voorbije maanden om statiegeld op flesjes en op blikjes in te voeren. In Slowakije stemde het parlement woensdag een wet voor statiegeld op flesjes en blikjes. In België besloten het Brussels en het Waals gewest in hun regeerakkoorden om werk te maken van statiegeld op flesjes en blikjes.
Begin oktober houdt de Nederlandse Tweede Kamer opnieuw een Algemeen Overleg Circulaire Economie.
AD, Koeien bloeden dood door scherven in weiland: ‘Voer statiegeld op blikjes in’, 14 september 2019
Trouw, Statiegeld op blik kan het leven van de koe redden, 14 september 2019
RTL Nieuws, Jaarlijks 4000 koeien dood door blikjes in de wei, 13 september 2019
RTV Utrecht, Blikjes in weiland dodelijk voor koeien: “Je slaapt niet meer van de stress”, 13 september 2019
“Daarmee zet de Waalse coalitie van PS, MR en Ecolo een heel positieve stap vooruit naar een properder leefmilieu. Dat is heel goed nieuws”, verklaart de Statiegeldalliantie maandagavond in een reactie op het Waals regeerakkoord.
“Na evaluatie van de huidige pilootprojecten, zal de Regering de progressieve uitvoering, op het niveau van België, van een statiegeldsysteem of een retourpremiesysteem voor de blikjes en PET-flessen, dat economisch leefbaar en doeltreffend is en toestaat om milieuwinst en openbare netheidswinst te halen, verdedigen”, schrijft de regeringscoalitie van PS, MR en Ecolo op pagina 29 van het regeerakkoord.
Daarmee zit de Waalse regering op dezelfde golflengte als de Brusselse gewestregering, die in juli besliste om statiegeld in te voeren, op pagina 105 van het Brussels regeerakkoord. Twee van de drie Belgische gewesten zetten dus al de stap naar de circulaire economie.
Alle ogen zijn nu gericht op de onderhandelaars voor de Vlaamse regering. Meer dan de helft van de Vlaamse gemeenten is reeds lid van de Statiegeldalliantie. 80 procent van de Vlamingen is voorstander.
De Statiegeldalliantie vraagt de Vlaamse regeringsonderhandelaars om de invoering van statiegeld ook in het Vlaams regeerakkoord te schrijven.
De alliantie roept alle betrokken bedrijven op om zich achter de plannen van Brussel en Wallonië te scharen.
Europa vraagt dat in de nabije toekomst 90% van de plastic flessen selectief wordt opgehaald. Ook de Franse en de Britse regeringen plannen de invoering van statiegeld. De vrees voor eventuele grensaankopen vervalt dus. Meer zelfs, als Vlaanderen achterblijft, wordt het mogelijk de enige regio in West-Europa zonder statiegeld op plastic en blik.
De voordelen van statiegeld zijn legio: een mooie, properder natuur, minder verspilling van belastinggeld aan het opruimen van zwerfafval, properder wijken die aantrekkelijk zijn voor toeristen en consumenten, en de eerste stappen naar een circulaire economie van plastic en aluminium grondstoffen.
“De bedrijven van regio’s die statiegeld snel invoeren kunnen alvast de knowhow ontwikkelen in een technologie die in de nabije toekomst in de volledige Europese Unie, met circa een half miljard consumenten, de norm zal zijn”, besluit de Statiegeldalliantie in een persbericht.
Over statiegeld is het Brusselse regeerakkoord heel duidelijk: “De Regering zal een systeem van statiegeld voor blikjes en plastic flessen invoeren.” (pagina 105 van de tekst). De Brusselse regering van PS, Ecolo, Défi, Groen, Open VLD en one.brussels (SP.A) is de eerste nieuwe gewestregering en gaat dus meteen voor statiegeld op plastic en blik.
Plastic flessen en blikjes maken 40% uit van het zwerfafval. De stadsreinigingsdiensten dweilen met de kraan open tegen de eindeloze stroom drankverpakkingen die op straat belanden. Statiegeld reduceert het aantal flesjes en blikjes in het zwerfafval met 70 tot 90 procent.
“De beslissing van de Brusselse regering is dus heel sterk en belangrijk. Statiegeld maakt een stad meteen veel properder. Nu is het aan de drankenproducenten en supermarkten om de uitgestoken hand aan te nemen”, zegt milieuorganisatie Recycling Netwerk.
Ook de plannen met het biologische afval en de versterking van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid op de andere afvalstromen (bouwmaterialen, textiel, meubels, gevaarlijk huishoudelijk afval), zijn goede beslissingen van de nieuwe Brusselse regering. Het is belangrijk om dat goed uit te werken zodat het leidt tot betere inzameling, maar vooral ook tot duurzamere producten, aldus Recycling Netwerk.
Drankgiganten en supermarkten
Eerder deze maand verklaarde de Franse regering dat ze statiegeld gaat invoeren op plastic flessen en blikjes. In Frankrijk verklaarden drankgiganten Coca-Cola, Pepsi, Nestlé en Danone en supermarkten Carrefour, Aldi en Lidl zich meteen akkoord met statiegeld in een open brief in Le Journal du Dimanche.
“We nodigen het Belgische bedrijfsleven uit om dit ook te doen en de plannen van het Brussels gewest te steunen. Wie economie zegt, zegt bedrijven. Om tot een circulaire economie te komen is het nodig dat de bedrijven meewerken aan de transitie in overleg met de overheid en de milieubeweging. We nodigen de Belgische drankenproducenten én supermarkten dan ook uit om zich net als hun Franse sectorgenoten duidelijk uit te spreken voor statiegeld”, besluit Recycling Netwerk.
Lees ook:
Bruzz, Het Brusselse regeerakkoord volgens het middenveld: ‘Invoering statiegeld is mijlpaal’, 17 juli 2019
De Standaard, Brussel voert als eerste gewest statiegeld in voor blikjes en plastic flessen, 18 juli 2019
VRT Nieuws, Van gratis openbaar vervoer tot statiegeld op blikjes: 10 verborgen plannen die het leven in Brussel moeten veranderen, 18 juli 2019
De Standaard, En toch zal statiegeld er komen, 7 augustus 2019
ANALYSE
De Franse afdelingen van Coca Cola Europe, Pepsi, Red Bull, Danone, Evian, Nestlé met waters Vittel en Perrier publiceerden zondag via hun federaties een open brief in de krant Le Journal du Dimanche. Ook de supermarktenfederatie, la Fédération du commerce et de la distribution, tekent mee. Daarbij zijn supermarktketens aangesloten die in België of Nederland actief zijn: Aldi, Lidl, Carrefour, Spar en Colruyt.
Onder de titel “Statiegeld om drankverpakkingen te recyclen is noodzakelijk voor een echte circulaire economie”, schrijven de drankenproducenten en supermarkten dat statiegeld noodzakelijk is om de Europese en nationale doelstelling van 90% selectieve inzameling snel genoeg te halen.
“We hebben gedurende maanden de resultaten van de verschillende Europese systemen geanalyseerd en verschillende scenario’s gemodeliseerd. Daardoor werd duidelijk dat enkel de landen die een statiegeldsysteem aannamen, de doelstelling van 90% inzameling bereiken, en zelfs overschrijden. In Finland worden 91% van de PET-flessen geretourneerd; 90% in Denemarken en 97% in Duitsland. Die realiteit verplicht Frankrijk ertoe om die oplossing ernstig te bekijken”, schrijven de Franse drankenproducenten en supermarkten in de Journal du Dimanche.
De brief is ondertekend door de voorzitters van de verschillende federaties en brancheorganisaties. Die tellen de grote merknamen van de drankindustrie en de supermarkten onder hun leden.
Dat de Franse drankgiganten en supermarktketens tot het inzicht komen dat ze enkel met statiegeld de doelstelling kunnen halen, is een omwenteling in de Europese sector van drankenproducenten en supermarkten. Tot dusver beweerden de meeste drankenconcerns en supermarkten dat ze “niet geloofden” in statiegeld als oplossing. Dat is ook het geluid dat Afvalfonds en Fost Plus, de Nederlandse en Belgische organisaties voor producentenverantwoordelijkheid, tot in den treure herhaalden.
Nu is de analyse die de Franse multinationals maken van de verschillende systemen in de Europese landen dus ook keihard voor het Nederlandse en Belgische inzamelsysteem (de “blauwe zak”), dat door respectievelijk het Afvalfonds en Fost Plus wordt gepromoot. De Franse branchegenoten concluderen immers uit maandenlang onderzoek dat “enkel de landen die een statiegeldsysteem aannamen de doelstelling van 90% inzameling bereiken en zelfs overschrijden”. Niet Nederland, niet België.
Met de brief betuigen de Franse bedrijven hun steun aan de Loi Anti-Gaspillage, de anti-verspillingswet, die de Franse staatssecretaris voor Milieu Brune Poirson woensdag indiende op de Franse ministerraad. Poirson is minister voor En Marche, de partij van de president van Frankrijk Emmanuel Macron. “De steun van de Franse drankenproducenten en supermarkten is een grote doorbraak in de strijd tegen plastic soep en zwerfafval”, reageert milieuorganisatie Recycling Netwerk Benelux.
“We hopen dat de Franse topmanagers van Coca-Cola, Danone, Nestlé, Carrefour, Colruyt en de andere multinationals hun analyse die tot statiegeld leidt, delen met hun collega’s in Nederland en België. Er zijn immers geen significante verschillen tussen de Franse, Belgische of Nederlandse drankenmarkt. Ook België en Nederland moeten de Europese doelstellingen halen. Nu de Franse drankproducenten en supermarkten de stap naar statiegeld willen zetten, is het logisch dat hun collega’s in Nederland en België zich ook engageren voor deze milieumaatregel”, aldus de milieuorganisatie.
Het wordt uitkijken of de drankenproducenten en supermarkten in Nederland en België zich eveneens pro statiegeld zullen uitspreken. Hun drankverpakkingen worden immers veel in de natuur aangetroffen als zwerfafval.
Fost Plus, de Belgische vzw van de verpakkende bedrijven, schat de recyclage van plastic flessen en flacons in België op 82,9%. Maar onderzoek van Recycling Netwerk toont aan dat in België in realiteit maximaal 61,2% tot 67,2% van de plastic flesjes wordt gerecycleerd. Onderzoek van Recover bevestigde dit, en kwam tot het besluit dat de recyclage van PET-flessen slechts 51 procent bedraagt.
De Franse multinationals onderstrepen in hun open brief ook dat 91% van de Fransen voorstander is van statiegeld. “Meer en meer consumenten willen duurzaam consumeren. Ze verwachten van de drankenproducenten en supermarkten dat die meewerken aan statiegeld om de milieuschade van hun producten binnen de perken te houden”, reageert Recycling Netwerk: ”Het is zeker dat de steun voor statiegeld een flinke boost geeft aan het duurzaamheidsimago van de Franse drankproducenten en supermarkten Als de Belgische en Nederlandse drankgiganten en supermarkten achterblijven kan dit nadelig zijn voor hen in de concurrentiële markt van bieren, frisdranken en waters”, analyseert de milieuorganisatie.
Ook in België en Nederland is er immers een grote vraag van de consumenten naar statiegeld. 8 op 10 mensen verklaren zich voorstander van statiegeld op flesjes en blikjes.
De Statiegeldalliantie, de coalitie van gemeenten, steden, bedrijven en organisaties die de invoering van statiegeld vragen aan de Nederlandse en Belgische regeringen, telt anderhalf jaar na haar oprichting reeds meer dan 900 partners.
In Nederland is het dadelijk mogelijk beter met statiegeld op alle plastic flessen, maar vooral België raakt steeds meer geïsoleerd. Er is een beweging in het Verenigd Koninkrijk en in Frankrijk richting statiegeld en in België houdt de sector en de overheid vast aan het gedateerd systeem van de “blauwe zak”. Dat betekent minder goede recyclage, terwijl in andere landen investeringen in recyclage op gang komen die leiden tot hoogwaardige bottle-to-bottle recycling.
“De Franse bedrijven hebben begrepen dat ze tot actie moeten overgaan om uit het verdomhoekje van de plastic soep te komen. Nu zijn alle ogen gericht op de Belgische en Nederlandse drankbedrijven en supermarkten”, besluit Recycling Netwerk.
Meer info:
Ondertekenaars van de open brief in Le Journal du Dimanche
– Boissons énergisantes France (BEF) groepeert de bedrijven die de merken Crazy Tiger, Dark Dog, Red Bull et Truc de fou produceren
– Boissons rafraîchissantes de France (BRF) groepeert L’Abeille, Coca-Cola European Partners France, Coca-Cola France, Danone Eaux France, Lorina, Nestlé Waters France, Orangina Suntory France, Paris Cola, PepsiCo France, Refresco France, SNEMBG, Teisseire
– La Maison des Eaux Minérales Naturelles (anciennement CSEM) vertegenwoordigt het geheel van de Franse bedrijven actief in water: Neptune (producteur de Thonon, Vernière, Vals, Saint-Yorre, Vichy-Célestins, Rozana, Châteldon), Mont-Roucous, Nestlé Waters France (Vittel, Hépar, Contrex, Perrier), la Société des Eaux Minérales d’Ogeu (Ogeu, Plancoët, Chevreuse, Quézac), Société Anonyme des Eaux Minérales d’Evian (SAEME, Evian La Salvetat, Badoit), Société des Eaux de Volvic (SEV, producteur de Volvic, Refresco France (Saint-Alban), Wattwiller.
– La Fédération du commerce et de la distribution (FCD), met als bekendste supermarkten Aldi, Lidl, Carrefour, Spar en Colruyt.
– Fédération nationale des boissons, de federatie van de leveranciers van dranken aan de horeca.
Eerder toonde onderzoek van Dirk Groot dat blikjes zelfs nog meer dan plastic flesjes in de natuur belanden. De statiegeld concept regeling zoals die er nu ligt, pakt volgens slechts een beperkt deel van de drankverpakkingen in het zwerfafval aan. Als er bij het maaien stukjes van drankblikjes in het veevoeder van koeien belanden, kan dit leiden tot ziekte of dood van het vee. En er zit plastic aan de binnenkant van drankblikjes, toonde het experiment van milieuorganisatie Recycling Netwerk maandag.
De Kamerleden van de partijen GroenLinks, Partij voor de Dieren en SP pleiten ervoor dat ook de drankblikjes in de statiegeldwet worden opgenomen.
De eerste motie van Suzanne Kröger (GroenLinks), gesteund door Kamerleden Frank Wassenberg (Partij voor de Dieren) en Cem Laçin (SP), verzoekt de regering om de plastic drankverpakkingen die omhuld zijn met een laagje blik ook op te nemen in de statiegeldregeling.
De tweede motie van Suzanne Kröger verzoekt de regering om een concreet reductiedoel vast te leggen voor het aandeel blik in het zwerfafval, en dit jaarlijks te monitoren. Deze motie werd eveneens gesteund door Kamerleden Wassenberg en Laçin.
De motie van Frank Wassenberg en Cem Laçin verzoekt de regering om naast het besluit statiegeld op plastic flesjes een wijzigingsbesluit voor te bereiden om ook statiegeld op blikjes mogelijk te maken.
Vanuit de regeringspartijen kwam een motie van ChristenUnie Kamerlid Dik-Faber, met steun van D66 en CDA. De motie van Dik-Faber verzoekt de regering “op basis van gegevens uit het lopende onderzoek (de telling) de hoeveelheid plastic in het milieu als gevolg van blik in het zwerfafval in kaart te brengen en de Kamer daarover te informeren”. Deze motie wordt gesteund door D66-Kamerlid Jessica Van Eijs en CDA-Kamerlid Maurits Von Martels.
Kamerlid Maurits Von Martels vroeg de staatssecretaris ook of het bedrijfsleven intussen voldoende op stoom is om de reductie van het zwerfafval te halen, maar de staatssecretaris zei dat het “te vroeg” was om daar een antwoord op te geven.
Staatssecretaris Stientje van Veldhoven verklaarde dat ze ging onderzoeken wat het effect is van blikcoating op het milieu.
Ze ontraadde de Tweede Kamer om de eerste drie moties te stemmen. Over de vierde motie, van Dik-Faber, laat ze het oordeel aan de Kamer. De Tweede Kamer stemt donderdag over de moties.
Herbekijk het plenair debat Ontwerpbesluit maatregelen kleine kunststof drankflessen
Gerelateerde artikels
AD, In drankblikje zit ook plastic, 1 juni 2019
RTL Nieuws, ‘Hef statiegeld op drankblikjes, die bevatten ook plastic’, 1 juni 2019
De Telegraaf, ’Ook statiegeld op blikjes’, 1 juni 2019
AfvalOnline, Recycling Netwerk pleit opnieuw voor statiegeld op blik, 1 juni 2019
Radar, ‘Drankblikjes met plastic moeten onder de statiegeldregeling vallen’, 1 juni 2019
Distrifood, Nieuw pleidooi voor statiegeld op blikjes, 1 juni 2019
Het Parool, Milieuorganisatie: ook in blikjes zit plastic, 1 juni 2019
Metronieuws, Ook blikjes in de statiegeldregeling?, 1 juni 2019
MarketingTribune, Pleidooi voor statiegeld op blikjes: er zit plastic op, 1 juni 2019
Door het aluminium omhulsel op te lossen in zoutzuur, wordt het verborgen laagje plastic zichtbaar. Dat wordt getoond in onderstaand filmpje en op de foto’s. Alle geteste blikjes, van merken die in Nederland het vaakst in het zwerfafval worden gevonden, blijken dergelijk plastic aan de binnenkant te bevatten. Dit plastic wordt gebruikt om een reactie tussen de drank en het aluminium of staal van het blikje te voorkomen.
Alleen al in Nederland werden het voorbije jaar 1,58 miljard blikjes verkocht. Dat is 13,3 procent meer dan twee jaar geleden. Ook het aandeel van blikjes in het zwerfafval groeit: het afgelopen jaar steeg het aantal rondzwervende blikjes gemiddeld van 22,5 naar 24,3 stuks per kilometer volgens metingen van Dirk Groot, die 1.000 kilometer in 43 verschillende gemeenten heeft onderzocht op rondzwervende drankverpakkingen. Tijdens de World Clean Up Day Nederland 2018 stonden blikjes op nummer twee van de tien meest gevonden items.
De aanwezigheid van plastic in blik werpt een nieuw licht op de milieuvervuiling veroorzaakt door blikjes. Staatssecretaris Stientje van Veldhoven hield met haar “focus op plastic” tot nu toe de blikjes buiten de statiegeldwetgeving.
Disclaimer: dit is een gevaarlijk experiment met bijtende stoffen die brandwonden veroorzaken. Dit mag enkel door volwassenen die kennis van chemie hebben en beschermende kledij dragen uitgevoerd worden. Video mag gebruikt en gedeeld worden op voorwaarde van vermelding van Recycling Netwerk Benelux en een link naar www.recyclingnetwerk.org.
Staatssecretaris Van Veldhoven prioriteert plastic vervuiling…
De staatssecretaris voor Infrastructuur en Waterstaat Stientje van Veldhoven (D66) geeft in haar afvalbeleid voorrang aan de strijd tegen de plastic soep. “De relatie met onze eigen gezondheid (…) maakt die hele plastic soep toch een bijzonder probleem, waarom het ook echt mijn prioriteit heeft,” aldus Van Veldhoven. Ze geeft dit als reden om de discussie over statiegeld in te perken tot plastic flesjes.
Ondanks herhaaldelijk aandringen van de oppositiepartijen en regeringspartij ChristenUnie, om ook blikjes aan te pakken, blijft Van Veldhoven de blikjes uitsluiten van de conceptregelgeving statiegeld en heeft ze nog geen actieplan voorgelegd aan de Kamer. “We weten allemaal dat [blikjes] een ander vraagstuk is dan plastic flesjes (…) Blikjes maken onderdeel uit van een bredere zwerfafvalproblematiek”, verklaarde Van Veldhoven.
Andere regeringspartijen steunen haar daarin. CDA-kamerlid Agnes Mulder benadrukt dat het probleem van plastic flesjes van een andere orde is dan dat van blikjes. Jessica van Eijs (D66) zei in de Tweede Kamer: “Uiteindelijk denk ik dat we plastic echt eerder moeten aanpakken. (…) Plastic is een andersoortig en toch ook wel dringender probleem dan blik.”
… waarvan nu duidelijk wordt dat blikjes hier ook aan bijdragen
Maar nu blijkt dat blikjes ook plastic bevatten. 1,58 miljard verkochte blikjes staan dus voor 1,58 miljard laagjes plastic. Blikjes komen in grote getale in het zwerfafval terecht en dragen zo bij aan de plastic vervuiling. Het plastic laagje zal op termijn uit elkaar vallen tot microplastics.
“Als het de staatssecretaris menens is en ze haar eigen redenering volgt, dan moet ze ook de blikjes aanpakken in de statiegeldregeling. Anders blijft dit een blinde vlek in de strijd tegen de plastic soep”, zegt milieuorganisatie Recycling Netwerk.
De blikjes vormen sowieso al een groot zwerfafvalprobleem
Blikjes maken 62,7 procent uit van het aantal drankverpakkingen in het zwerfafval. Niet alleen komen ze veelvuldig in het zwerfafval terecht, blikjes veroorzaken ook onnodig dierenleed. Als ze met het gras meegemaaid worden, komen er scherpe stukjes blik in het veevoeder die koeien ziek maken, niet zelden met dodelijk gevolg. Het maatschappelijke draagvlak voor statiegeld op blikjes is enorm en nog altijd groeiende.
“Dit alleen al zou voldoende reden moeten zijn voor de staatssecretaris om dit aan te pakken. Nu er bovendien plastic in blikjes blijkt te zitten, is het opnemen van dat type drankverpakking in de statiegeldregeling een must in haar eigen argumentatie tegen de plastic soep”, zegt Recycling Netwerk.
De milieuvervuiling door blikjes riskeert bovendien nog groter te worden door de selectieve keuze van de staatssecretaris om statiegeld enkel op plastic flesjes te voorzien. Er wordt verwacht dat drankenproducenten zullen overstappen van plastic flesjes naar blik. De eerste blikjes in flesvorm zijn al op de markt gesignaleerd.
“Gezien de aanwezigheid van plastic in blikjes, zou dit dus een overstap zijn van een verpakking die uit plastic bestaat, naar een verpakking die plastic bevat. Enkel door ook blikjes op te nemen in de statiegeldregelgeving, kan men eenvoudig dit perverse gevolg voorkomen”, besluit milieuorganisatie Recycling Netwerk.
Gerelateerde artikels
AD, In drankblikje zit ook plastic, 1 juni 2019
RTL Nieuws, ‘Hef statiegeld op drankblikjes, die bevatten ook plastic’, 1 juni 2019
De Telegraaf, ’Ook statiegeld op blikjes’, 1 juni 2019
AfvalOnline, Recycling Netwerk pleit opnieuw voor statiegeld op blik, 1 juni 2019
Radar, ‘Drankblikjes met plastic moeten onder de statiegeldregeling vallen’, 1 juni 2019
Distrifood, Nieuw pleidooi voor statiegeld op blikjes, 1 juni 2019
Het Parool, Milieuorganisatie: ook in blikjes zit plastic, 1 juni 2019
Metronieuws, Ook blikjes in de statiegeldregeling?, 1 juni 2019
MarketingTribune, Pleidooi voor statiegeld op blikjes: er zit plastic op, 1 juni 2019
De blikjes zijn grote vervuilers. 40 procent van het zwerfafval zijn drankverpakkingen. 62,7 procent daarvan zijn blikjes. Als blikjes bij het maaien in het veevoeder belanden, veroorzaken ze kwetsuren in de magen van koeien, met ziekte of de dood tot gevolg. Nu komt aan het licht dat blikjes ook plastic bevatten, toont een experiment van milieuorganisatie Recycling Netwerk. De blikjes die in de natuur belanden, dragen dus bij aan de plastic soep.
“Elk van die redenen zou op zich moeten volstaan om de regering tot actie te brengen ten aanzien van blikjes. De Tweede Kamer stemde in april 2018 ook unaniem de motie van Kamerlid Carla Dik-Faber (ChristenUnie) die de regering vraagt om een actieplan en reductiepercentage voor blik in het zwerfafval in 2020. Meer dan een jaar later is het actieplan er nog steeds niet”, zegt directeur Rob Buurman van Recycling Netwerk.
In april 2019 vroegen de 5 milieuorganisaties Recycling Netwerk Benelux, Natuur & Milieu, Plastic Soup Foundation, de Plastic Soup Surfer en Greenpeace samen aan de regering om de blikjes op te nemen in de statiegeldregeling, of toch minstens die optie te voorzien. De staatssecretaris Stientje van Veldhoven (D66) weigerde dit echter. Ze blijft de statiegelddiscussie beperken tot de plastic flesjes, daarin actief gesteund door D66-Kamerlid Jessica van Eijs en CDA-Kamerlid Agnes Mulder.
Op 13 juni stuurde staatssecretaris van Veldhoven een Kamerbrief. Daarin zegt ze dat het “het wenselijk (is) dat de behandeling van het ontwerpbesluit door uw Kamer voor de zomer van 2019 wordt afgerond”. Kamerlid Kröger vindt het debat over statiegeld echter te belangrijk om via een schriftelijke procedure af te haspelen. Ze vroeg een motiedebat aan. Het is toegezegd dat het debat woensdag doorgaat.
Het Brussels retourpremiesysteem is ingewikkeld opgezet. Toch werden er al 40.000 blikjes mee ingezameld op een ruime maand tijd. Dit toont dat statiegeld werkt, zelfs met de handrem op. Voor het milieu is het wel belangrijk dat er wettelijk een echt statiegeldsysteem wordt ingevoerd, reageert milieuorganisatie Recycling Netwerk Benelux dinsdag op het voorstel van het NSZ om het Brussels retourpremieproject in heel België uit te rollen.
In het Brussels project krijgen mensen een aankoopbon van 5 cent per blikje uit het zwerfvuil dat ze binnenbrengen in een van de 3 Brusselse inzamelpunten. Die aankoopbon is gelimiteerd op 1,25 euro en kan slechts bij een zeer beperkt aantal winkels in Brussel worden ingeleverd.
In echte statiegeldsystemen, zoals in Duitsland en tientallen andere landen, gaat het echter om bedragen van 10 tot 25 eurocent per drankverpakking, die je in alle verkooppunten cash of als waardebon terugkrijgt. Het bedrag dat je terugkrijgt is niet gelimiteerd, analyseert Recycling Netwerk in een uitgebreide vergelijking van de systemen. De hoogte van het bedrag en het gemak waarmee je het statiegeld kan verzilveren in goed bereikbare winkels dragen in sterke mate bij tot het succes van statiegeld om de omgeving proper te houden.
“Het Brussels retourpremieproject is dus “statiegeld met de handrem op”. Er zijn allerlei beperkingen, die het succes afremmen. En toch werden er in de eerste 42 dagen 40.000 blikjes ingezameld volgens de cijfers van Bruzz. Het toont dus hoe groot het potentieel van een echt, volledig en algemeen ingevoerd statiegeldsysteem kan zijn in ons land”, concludeert Recycling Netwerk.
NSZ-voorzitter Christine Mattheeuws zegt dat de handelaars terugschrikken voor investeringen in innamemachines. Nu is het zo dat een zelfstandige die verpakkingen uiteraard ook manueel kan innemen aan de kassa. En in Noorwegen is een handling fee voorzien waarbij de handelaar een financieel dekkende compensatie krijgt voor ieder flesje en blikje dat wordt ingenomen. Voor een eerlijk systeem is het belangrijk dat producenten van flesjes en blikjes mee betalen aan de kosten van de inname. Voor de winkeliers is statiegeld dan juist heel erg interessant, omdat ze zo extra klanten over de vloer krijgen.
“Het Brusselse project is interessant, maar het kan een goed uitgewerkt statiegeld niet vervangen. Om onze straten en natuur proper te krijgen is het noodzakelijk dat statiegeld algemeen via de wet wordt ingevoerd. Anders blijft er een handrem staan op het succes. Dat de zelfstandigen mee willen werken aan statiegeldsystemen is een belangrijk signaal voor de beleidsmakers. We roepen het NSZ dan ook op om de logische volgende stap te zetten en samen met ons en de Statiegeldalliantie te pleiten voor de algemene invoering van statiegeld in de regeerakkoorden van de drie gewesten”, besluit milieuorganisatie Recycling Netwerk Benelux.
Het gebruikte systeem is veel ingewikkelder gemaakt dan de statiegeldsystemen in het buitenland. Het project toont dus wat het potentieel zou kunnen zijn van echt statiegeld.
In het Brussels project krijgen mensen een aankoopbon als ze blikjes binnenbrengen in een van de drie inzamelpunten. Partners in het project zijn Stad Brussel, de ULB, de UCLouvain en ook Fost Plus, de vzw opgericht door de bedrijven die verpakkingen op de markt brengen.
In dit artikel gaan we dieper in op de gelijkenissen en de verschillen tussen dit retourpremiesysteem en een echt statiegeldsysteem, waarover in België op dit moment een fel debat woedt.
Vanaf 2 april staan er twee machines op de universitaire campussen ULB-Solbosch en de UCLouvain campus in Woluwe, en één machine in de Stad Brussel. “Voor elk teruggebracht blikje krijgt u een terugbrengpremie van 5 eurocent in de vorm van een aankoopbon bij onze partnerhandelszaken”, aldus de officiële website van het project, retourpremie.brussels.
Net zoals bij een statiegeldsysteem krijgen mensen een beloning wanneer ze een blikje inleveren. Maar het project verschilt ook op een aantal belangrijke punten van een effectief statiegeldsysteem zoals dat in Scandinavië en Duitsland al jaren succesvol helpt voor een propere buurt en hoge recyclagecijfers.
In het retourpremieproject ontvangt een consument voor elk teruggebracht blikje 5 eurocent in de vorm van een aankoopbon.
In statiegeldsystemen gaat het vaak om hogere bedragen. 10 tot 30 eurocent in verschillende Scandinavische landen, 25 eurocent op grote PET-flessen in Nederland, en op blikjes en plastic flesjes in Duitsland. Schotland, dat begin deze maand besliste om statiegeld in te voeren, voorziet 23 eurocent per drankverpakking. De hoogte van het statiegeldbedrag heeft een belangrijke impact op het retourpercentage, blijkt uit de studie van CE Delft, Kosten en effecten van statiegeld op kleine flesjes en blikjes, augustus 2017.
Bron afbeelding: CE Delft, Kosten en effecten van statiegeld op kleine flesjes en blikjes, augustus 2017.
In het retourpremieproject krijgt de consument in het inzamelpunt een aankoopbon, die hij in de partnerhandelszaken kan inwisselen. De plaats waar de consument zijn blikjes inlevert is dus verschillend van de plaats waar hij zijn beloning te gelde kan maken. De lijst op retourpremie.be bevat slechts 3 inzamelpunten en slechts 7 handelszaken.
In statiegeldsystemen daarentegen krijgt de consument zijn statiegeld cash of als vermindering op zijn aankoop terug. Het statiegeld kan in vrijwel alle verkooppunten teruggekregen worden. Het gaat dus over veel meer plaatsen waar je je blikjes kwijt kan en er ter plekke ook statiegeld voor krijgt. Die zichtbaarheid maakt het makkelijker voor de consument en dat zorgt ervoor dat terugbrengen meer gebeurt.
In het retourpremieproject wordt gevraagd om enkel blikjes uit het zwerfafval terug te brengen: “Mogen huishoudens hun blikjes verzamelen en naar de machine brengen? Dat is niet het doel van het project. We willen een systeem testen dat toelaat om tegelijkertijd de recyclage van blikjes en de netheid van de straten te verbeteren. De huishoudens blijven hun blikjes verzamelen in de blauwe zak. We rekenen erop dat de burgers het spel meespelen”, staat op de website retourpremie.brussels.
In buitenlandse statiegeldsystemen gaat het uiteraard over alle blikjes. Of ze binnen- of buitenshuis geconsumeerd worden, maakt niets uit voor het recht op statiegeld. Hoe minder blikjes uitgesloten worden, hoe succesvoller het systeem.
Een consument kan in het retourpremieproject maximum 1,25€ aan aankoopbonnen per dag/persoon gebruiken. In statiegeldsystemen daarentegen staat er geen plafond op het statiegeld dat men kan krijgen.
Het retourpremieproject bevat dus een reeks beperkingen op de gebruiksvriendelijkheid en de aantrekkelijkheid. De combinatie van het lage bedrag, de moeilijke manier van innen, het beperkt aantal inzamelpunten, het beperkt aantal deelnemende handelszaken, het maximumplafond en de beperking tot blikjes uit het zwerfafval zijn telkens remmen op het functioneren van het pilootproject.
Het is dan ook bijzonder opmerkelijk dat er, ondanks al die beperkingen en remmen, toch 40.000 blikjes zijn ingezameld op 42 dagen, volgens de cijfers van Bruzz. Dat is dus een gemiddelde van meer dan 300 blikjes per inzamelpunt per dag. Ter vergelijking: een statiegeldautomaat in Noorwegen neemt per dag gemiddeld 740 blikjes én flesjes in.
“Ondanks dat het pilootproject nodeloos ingewikkeld werd gemaakt, werkt het toch! Het geeft aan hoe groot de vraag van de mensen naar een echt statiegeldsysteem wel is. Dit systeem levert hen maar een schijntje op van wat echt statiegeld zou doen. Maar zelfs dan gaan de mensen er nog op in. De consumenten willen hun blikjes zo milieuvriendelijk mogelijk kwijt geraken. De motor van statiegeld is zo sterk, dat het zelfs vooruitgaat met de handrem op”, analyseert milieuorganisatie Recycling Netwerk Benelux.
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) doet nu alsof zij eindelijk echt een dwangsom oplegt aan het Afvalfonds Verpakkingen om de recyclingnorm nu wel te halen, maar beperkt zich feitelijk tot het voorschrijven van 800 extra afvalbakken in de komende 2,5 jaar. Dat verklaart milieuorganisatie Recycling Netwerk, in reactie op het nieuwsbericht van de ILT woensdagochtend. Recycling Netwerk heeft inmiddels opnieuw beroep ingesteld tegen deze uitsteloperatie.
Recycling Netwerk is bijna drie jaar bezig met formele handhavingsverzoeken om de wettelijke norm voor de recycling van glas te laten handhaven. De Raad van State gaf de milieuorganisatie daarin al twee maal gelijk. In haar uitspraak van 23 januari oordeelde de Raad van State dat de overheid aan het Afvalfonds Verpakkingen een dwangsom moet opleggen.
De ILT verklaarde woensdagochtend 5 juni in een nieuwsbericht uiteindelijk dat het “aan Stichting Afvalfonds Verpakkingen een last onder dwangsom (LOD) op(legt). De maatregel is erop gericht dat de stichting meer glas gaat recyclen. De last verplicht het Afvalfonds onder meer om, voor 31 december 2021, 800 extra glasbakken te plaatsen in Nederland”.
“De Inspectie van Leefomgeving en Transport blijft dus weigerachtig en wil ook de komende jaren accepteren dat niet wordt voldaan aan de recyclingverplichting”, zegt Recycling Netwerk-voorzitter Robbert van Duin: “De ILT focust op een middel (800 extra glasbakken) en niet op het wettelijke doel, namelijk 90% glasrecycling. Met extra glasbakken zal de recycle-norm ook de komende jaren waarschijnlijk weer niet gehaald worden. Om die 90 procent te halen moet de overheid het toenemend aanbod van bierflesjes zonder statiegeld stoppen en bijvoorbeeld opnieuw statiegeld laten invoeren op glazen potten voor onder meer conserven en broodbeleg.”
De door het Besluit beheer verpakkingen voorgeschreven 90% recycling van glas werd de voorbije tien jaar nooit gehaald. Het Afvalfonds Verpakkingen heeft ruime bevoegdheden voor het opleggen van heffingen en kan daarmee het nemen van maatregelen afdwingen. Maar het Afvalfonds Verpakkingen doet dat niet en onze overheid (ILT) accepteert dat.
De producenten zijn er voor verantwoordelijk dat het afval van hun producten en verpakkingen zoveel mogelijk wordt gerecycled. Dat is wettelijk geregeld in productbesluiten die zeggen hoeveel procent er minimaal moet worden gerecycled. Voor glas is dat 90 procent. “Maar deze aanpak met productbesluiten werkt slecht, door te globale voorschriften en onvoldoende handhaving. De gang van zaken rond de handhaving van glasrecycling door de ILT is daar het recentste voorbeeld van”, aldus van Duin.
Meer info
Lees hier de volledige uitspraak van de Raad van State, 23 januari 2019
Lees hier het nieuwsbericht van de ILT, 5 juni 2019
Gerelateerde artikelen
Volkskrant, Miljoenenboete voor verpakkingsfabrikanten als ze niet snel 800 extra glasbakken plaatsen, 5 juni 2019
NRC, Afvalfonds moet honderden glasbakken plaatsen onder last van dwangsom, 5 juni 2019
AfvalOnline, ILT legt Afvalfonds last onder dwangsom op, 5 juni 2019
Nederlands Dagblad, ‘Extra glasbakken laten zetten is lapwerk, 5 juni 2019
Radar, Niet genoeg glas gerecycled, extra glasbakken geplaatst, 5 juni 2019
Hart van Nederland, ‘Extra glasbakken laten zetten is lapwerk’, 6 juni 2019
Distrifood, ‘Overheid moet weer statiegeld invoeren’, 6 juni 2019
Volgens de Europese en Nederlandse wetgeving dient preventie en hergebruik prioriteit te hebben in het afvalbeleid, en de Nederlandse regering doet dit niet, volgens de Rekenkamer.
De Rekenkamer stipt ook aan dat de minister “terughoudend is met het inzetten van wet- en regelgeving om de doelstellingen af te dwingen”. Dat staat in de Resultaten verantwoordingsonderzoek 2018 Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, dat de Rekenkamer woensdag publiceerde.
Milieuorganisatie Recycling Netwerk Benelux deelt de mening van de Rekenkamer. “We verwachten dat de regering bijkomende en nieuwe wetgeving ontwikkelt inzake plastic afval. Daarmee moet de regering haar Europese wettelijke verplichting om in te zetten op preventie en hergebruik concreet en juridisch afdwingbaar maken”, zegt directeur Rob Buurman.
Analyse
1. De Nederlandse overheid volgt niet de wettelijk vastgestelde afvalhiërarchie
De Rekenkamer geeft aan dat de Afvalhiërarchie in acht genomen moet worden. Die zit vervat in Europese Afvalstoffenbeheerswet en Nederlandse Wet Milieubeheer waar de minister zich dus aan dient te conformeren. De Rekenkamer benadrukt dit tot driemaal toe op, pagina’s 41, 43 en in de aanbevelingen op pagina 48.
Die hiërarchie stelt duidelijk dat “preventie” en “voorbereiding hergebruik” prioriteit hebben vóór “recycling” en “verbranding”.
p. 41
p. 43:
De ladder van Lansink kent een soortgelijke hiërarchie. Afvalpreventie en producthergebruik komen voor recycling en verbranding.
Op dit moment stuurt staatssecretaris Stientje van Veldhoven (D66) op plastic recycling van verpakkingen. Dit leidt volgens de rekenkamer tot ongeveer 15% recycling van plastic in totaal.
De Rekenkamer wijst er terecht op dat het Nederlands beleid enkel voor recycling in wetgeving vastgelegde doelstellingen heeft, en zich daardoor beperkt tot slechts 1 aspect van het probleem: “Doelstellingen om de productie en het gebruik van plastics terug te dringen zijn er niet. Het huidige Nederlandse beleid is daarmee gericht op een beperkt deel van de plasticketen.”, schrijft de Rekenkamer (p. 39).
Ook in het vrijwillige ‘Plastic Pact” speelt recycling een hoofdrol. Zo staat in het pact een recyclingdoelstelling van 70% van de eenmalige plastic producten en verpakkingen bij de partijen die het ondertekenen. De ondertekenaars van het Pact engageren zich daarnaast 20% minder plastics te gebruiken. “Deelname aan dit pact is vrijwillig. Er ontbreken financiële sancties bij het niet behalen van de doelstellingen”, onderstreept de Rekenkamer (p. 39)
Aanbeveling Rekenkamer:
Oordeel Recycling Netwerk: De Rekenkamer zegt vrij expliciet dat het Nederlandse afvalbeleid niet conform de verplichtingen van de Europese wetgeving verloopt. Die bepalen dat er prioriteit moet zijn voor preventie en hergebruik, maar de prioriteit van de Nederlandse regering ligt bij inzameling, recycling en verbranding. Dat is wettelijk gezien niet toegestaan.
Het leggen van prioriteit op preventie en hergebruik is zowel door Nederlandse als Europese wetgeving een wettelijke plicht. Nu wordt dat enkel ingevuld met een volledig vrijwillige, niet sanctioneerbare, en niet afdwingbare doelstelling in het Plastic Pact, terwijl de recyclingdoelstelling voor plastic verpakkingen wél afgedwongen kan worden.
De hoge mate van vrijblijvendheid van het Plastic Pact, dat in artikel 18 letterlijk stipuleert dat “de nakoming van de afspraken in het Plastic Pact niet in rechte afdwingbaar is”, was ons eerder al een doorn in het oog.
We verwachten dat de minister zich houdt aan de wettelijk bepaalde afvalstoffenhiërarchie en per direct werk maakt van een wettelijk kader dat inzet op een vermindering van de productie van plastics (preventie) en hergebruik stimuleert ten opzichte van wegwerpplastics.
Producten die gemaakt worden van enkel virgin plastics moeten worden verboden om de productie van nieuwe plastics een halt toe te roepen. Het verplicht stellen van een percentage gerecycled materiaal in plastic producten of plastic grondstoffen zal ook sterk helpen om de economie te ontkoppelen van nieuwe plastics. Een shift van wegwerp naar hervulbaar en herbruikbaar moet worden gestimuleerd bijvoorbeeld met doelstellingen en belastingen op wegwerpplastics.
2. De Nederlandse overheid is “terughoudend” met inzetten wet- en regelgeving om doelstellingen af te dwingen
“Wij zien dat de minister de doelstellingen regisserend en stimulerend wil behalen en
terughoudend is met het inzetten van wet- en regelgeving om de doelstellingen af te
dwingen”, schrijft de Rekenkamer. Om tot preventie, hergebruik en een circulaire economie te komen, is meer nodig, schrijft de Rekenkamer:
Ook als het gaat over de invoering van statiegeld op kleine plastic flessen, merkt de Rekenkamer op dat de minister “terughoudend” is. (p. 42)
Dit leidt tot afhankelijkheid van derde partijen zoals het Afvalfonds verpakkingen, Nedvang, gemeenten, inzamelaars, sorteerders, producenten. De inzameling en verwerking van plastics wordt gefinancierd door het bedrijfsleven. De Rekenkamer stelt dat de financieringsmethodiek van de plasticketen moet worden geëvalueerd.
Aanbeveling: De Rekenkamer wijst erop dat in het huidige regeerakkoord de ambitie is uitgesproken dat Nederland in 2050 100% circulair is. Maar voor een volledig circulaire economie in 2050 moet er nog veel gebeuren, aldus de Rekenkamer (p. 41).
Oordeel Recycling Netwerk: we delen de mening van de Rekenkamer dat er dringend bijkomend nieuw beleid nodig is dat leidt tot 100% circulariteit in 2050. Op dit moment leunt de Nederlandse regering nog op achterhaald beleid dat puur focust op inzameling en recycling. De overheid is bovendien te afhankelijk geworden van de goodwill van derde partijen. Het ideaal van samenwerking met het bedrijfsleven prevaleert boven het stellen van duidelijke, handhaafbare regels. De belangrijkste veranderingen komen momenteel uit Europa, zoals de Single-Use Plastics Directive SUPD.
3. Het recyclingbeleid van plastic verpakkingen wordt nog te rooskleurig beoordeeld door de Rekenkamer op basis van niet-kloppende cijfers van het bedrijfsleven
Hoewel de focus meer op preventie en hergebruik moet liggen, is het recyclingbeleid slechter dan de Rekenkamer denkt. De Rekenkamer stelt dat Nederland in Europa koploper is in recycling van plastic verpakkingen op basis van cijfers die worden aangeleverd door het Nederlandse bedrijfsleven. Uit die cijfers zou blijken dat 52% van de verpakkingen wordt gerecycled.
In werkelijkheid is het recyclingpercentage sterk overschat. Dat komt doordat Europese rekenregels momenteel nog toelaten dat een uitgesorteerde afvalstroom al als gerecycled mag worden geteld. Hierdoor wordt vocht, vuil en verkeerd gesorteerde materialen, meegeteld bij de recycling. Realistisch wordt misschien 20-35% van de plastic verpakkingen gerecycled. En dat percentage zegt vervolgens weinig over de kwaliteit van de recycling: veel plastics worden toegepast in laagwaardige producten en leiden in nieuwe toepassingen weer tot plastic vervuiling, zoals bij plastic textiel dat in de wasmachine miljoenen plastic vezels verliest.
De Europese rekenregels worden vanaf halverwege 2020 aangepast. Het Nederlandse recyclingcijfer van plastics zal vervolgens sterk dalen. Tot die tijd heeft het vergelijken van Nederlandse recyclingcijfers met andere Europese landen weinig zin.
Tot slot stelt de Rekenkamer voor om producentenverantwoordelijkheid te verbreden zodat naast verpakkingen ook andere plastic stromen worden gerecycled. Op dit moment gaat nog te veel bruikbaar plastic verloren in verbrandingsovens.
Oordeel Recycling Netwerk: om beleid te voeren is het noodzakelijk dat er betrouwbare cijfers zijn. Na jaren van overschattingen van de recycling van plastic verpakkingen is het belangrijk dat de Nederlandse overheid duidelijk communiceert over de aanstaande dalingen in de recyclingcijfers en een inschatting maakt van de betrouwbaarheid daarvan.
Daarnaast is het belangrijk dat recycling concrete milieuwinst oplevert. Te veel toepassingen roepen echter vragen op. Het gebruik van plastics in straatmeubilair en textiel zijn mogelijk niet duurzaam te noemen omdat ze leiden tot plastic vervuiling. De overheid dient scherpe standaarden te hanteren voor recycling. Succesvoorbeelden zoals de bottle-to-bottle recycling die met behulp van statiegeld mogelijk is, moeten als blauwdruk dienen voor andere plastic verpakkingen.
Maaltijdbezorgdienst Deliveroo, Stad Hasselt en milieuorganisatie Recycling Netwerk Benelux werken het komende jaar aan een circulaire oplossing om maaltijden in herbruikbare verpakkingen te laten bezorgen.
Het project is is een primeur in België en een voorloper in Europa. Geen enkele van de grote maaltijdbezorgdiensten maakt op dit moment gebruik van herbruikbare verpakkingen. Wie een pizza of een hamburger thuis laat bezorgen, ontvangt deze altijd in een wegwerpverpakking. Maar na een paar minuten gebruik belandt de verpakking al in de vuilbak, en wordt zelden gerecycleerd.
Uniek aan dit project is dat het meteen in de praktijk wordt getest. Inwoners van Hasselt zullen vanaf het najaar maaltijden in herbruikbare verpakkingen kunnen laten bezorgen, waar en wanneer ze maar willen. Het initiatief sluit aan bij de groeiende bezorgdheid rond eenmalige plastic wegwerpverpakkingen.
Met het project ‘Deliveround’ willen Deliveroo, Stad Hasselt en Recycling Netwerk laten zien en ervaren dat het ook mogelijk is om een maaltijd in een herbruikbare verpakking te laten bezorgen, zonder verlies van comfort en smaak.
Het project beoogt het volledige proces, van bestellen tot verpakken en bezorgen. We willen, in een complex systeem waarin vandaag wegwerp nog de norm is, zoveel mogelijk grondstoffen behouden. Het team onderzoekt hierbij wat voor de consument, restaurants, bezorgdienst én het milieu de meest geschikte verpakking en het meest optimale logistieke systeem is.
Projectleider Inge Luyten van Recycling Netwerk Benelux: “Hoe kunnen we een efficiënt en concurrerend systeem van herbruikbare verpakkingen opzetten? Wat moet er veranderen aan het product, het bezorgsysteem en de bredere context opdat de bezorging en terugname goed en eenvoudig werkt, voor de restaurants, de bezorgers en de consument? Dat zijn de vragen waar we met dit project antwoorden op zoeken. Als milieuorganisatie die strijdt tegen de plastic afvalberg, willen we met dit initiatief meewerken aan een oplossing, in samenwerking met een bedrijf. Want je kan geen circulaire economie opzetten zonder daarin de bedrijven te betrekken”.
Maaltijdbezorgdienst Deliveroo is hierbij de schakel. Zij verbindt via haar applicatie de consumenten met de restaurants in de stad. Rodolphe Van Nuffel, woordvoerder bij Deliveroo: “Deliveroo heeft de manier waarop mensen eten fundamenteel veranderd. Mensen bestellen bij de beste restaurants in de stad wanneer en waar ze willen. Met dit unieke project wil Deliveroo bijdragen aan een nog bredere verandering en actief meewerken aan het vraagstuk rond duurzaamheid. Wij zijn er ook om onze restaurantpartners te steunen om nog duurzamer te worden en klanten in staat te stellen milieubewuste keuzes te maken. Dit is de positieve rol die wij kunnen spelen als groeiend bedrijf.”
Volgens Joost Venken, schepen van leefmilieu, duurzaamheid en circulaire economie in Hasselt, is de stad een vanzelfsprekend laboratorium voor dit experiment. Hij zegt: “Met herbruikbare borrelglaasjes tijdens de Jeneverfeesten of het weren van plastic glazen en bestek tijdens parkfeest Amuse, pionieren we al langer in Hasselt binnen het vraagstuk rond duurzaamheid. Onze doelstelling is dan ook duidelijk: de transitie van een lineaire naar een circulaire economie waar niets in verloren gaat. Dit project past perfect binnen deze ambitie.”
“En die bewustmaking is nodig”, vult Laurence Libert, schepen van reinheid en afvalbeleid aan. “Wegwerpplastics vormen namelijk een wereldwijd probleem. Ze zijn gemaakt om eeuwig mee te gaan. Daarom kunnen we deze wegwerpplastics beter zoveel mogelijk vermijden. Tijdens de maand mei proberen we de Hasselaren bewust te maken van hun plasticgebruik en bieden we allerlei tips aan om het plasticgebruik te verminderen. Deze acties kaderen in een groter bewustzijnsactie rond afval waar Hasselt de komende jaren sterk op zal inzetten, niet alleen bij de inwoners maar ook bij de handelaars en bezoekers. Dit experiment sluit naadloos aan bij onze doelstellingen binnen het afvalbeleid en we zetten er daarom graag mee onze schouders onder dit initiatief.”
In november 2018 zegde Vlaanderen Circulair een projectsubsidie toe aan Deliveround, waardoor het project van start kon gaan.
Dat verklaarde Roseanna Cunningham, staatssecretaris voor Milieu en Klimaat (SNP) zonet in het Schots parlement. Het systeem treedt nog deze regeerperiode in werking, zei Cunningham, milieuminister van de Schotse onafhankelijkheidspartij SNP. Het statiegeldsysteem is heel omvattend. Het komt er op drankverpakkingen van glas, blik en PET-plastic, met de optie om het later uit te breiden naar HDPE-plastic en Tetra Pak verpakkingen.
De Nederlandse regering kan een voorbeeld nemen aan de Schotse beslissing. De conceptregelgeving statiegeld in Nederland beperkt zich in het voorstel van staatssecretaris van Veldhoven (D66) tot kleine plastic flessen. De Schotse beslissing gaat veel verder. De regering besliste namelijk om ook statiegeld op blikjes en glazen drankverpakkingen in te voeren. Ondanks de vraag van 97% van Nederlandse gemeenten en talloze andere organisaties om statiegeld op blik in te voeren, houdt de regering vooralsnog vast aan een onvolledig statiegeldsysteem.
De Schotse regering voorziet in de mogelijkheid om later andere drankverpakkingen toe te voegen. Ook hier blijft de Nederlandse conceptregelgeving voor statiegeld in gebreke. De verandering van het Besluit Beheer Verpakkingen maakt het juist moeilijker om in de toekomst statiegeld op blikjes en andere drankverpakkingen af te dwingen.
Verder laat de Schotse regering zien dat het een innameplicht voor de retail belangrijk vindt. Op die manier wordt gegarandeerd dat consumenten eenvoudig flesjes en blikjes kunnen terugbrengen naar de supermarkt. De Nederlandse milieubeweging vroeg hier al eerder om, maar de conceptregelgeving blijft vooralsnog in gebreke: ze legt doelstellingen op voor de drankenproducenten, maar verplicht de retailers niet tot medewerking.
Schotland heeft een bevolking van 5,4 miljoen inwoners, en is daarmee goed vergelijkbaar met Vlaanderen. Eerder verklaarde de Vlaamse minister-president Geert Bourgeois (N-VA) dat hij Schotland als een voorbeeld ziet. Hij sprak met Sturgeon af om nauwer samen te werken op het vlak van innovatie.
In Vlaanderen talmt de Vlaamse regering echter met de invoering van statiegeld. Alle politieke partijen, behalve de N-VA en bepaalde afdelingen van de Open VLD, zijn voorstander. Ook 60% van de Vlaamse steden en gemeenten, en 80% van de burgers zijn voorstander.
Met de beslissing vervoegt Schotland de rangen van reeds 40 landen die met statiegeld het zwerfafval aanpakken en hun recyclingsector boosten. In Noorwegen en Duitsland deed statiegeld de recycling stijgen tot meer dan 95 procent.
Opmerkelijk is dat de Schotse regering de principebeslissing nam in september 2017, vrij snel nadat drankenmultinational Coca-Cola in februari 2017 verklaarde dat het in Schotland zijn verzet tegen statiegeld opgaf. Dat statiegeld voor de kleinhandel positief kan zijn, was ook de conclusie van een Schotse retailfederatie.
Milieuorganisatie The Association for the Protection of Rural Scotland (APRS) speelde een belangrijke rol. Ze nam het initiatief voor de oprichting van Have you got the bottle?, een alliantie gelijkend op de Statiegeldalliantie die in Nederland en België actief is. Daarmee maakte ze duidelijk dat het draagvlak honderden bedrijven en organisaties voorstander zijn van statiegeld.
De Schotse regering doet een slimme zet met het invoeren van statiegeld. Ze positioneert Schotland als een voorloper op het vlak van klimaat en circulaire economie. Properder straten en natuurgebieden zullen haar populariteit versterken. Ze zet Schotland ook als toeristische bestemming in de kijker. En ze creëert kansen voor Schotse bedrijven om de knowhow rond statiegeld te ontwikkelen.
De Europese single-use plastics richtlijn zorgt ervoor dat alle EU-landen binnen hoogstens tien jaar statiegeld invoeren. De Schotse bedrijven zullen op dat moment een comparatief voordeel hebben in die markt van een half miljard consumenten, analyseert milieuorganisatie Recycling Netwerk.
In Nederland doen Recycling Netwerk Benelux, de Plastic Soup Foundation en GoClean De Liemers samen aan de actie mee. De levensgrote letters Clean Planet – gemaakt van blikjes die tussen het zwerfafval zijn gevonden – verschenen op de oever van de Nederrijn nabij Arnhem.
Met deze actie wordt aandacht gevraagd voor de wereldwijde milieuvervuiling door drankverpakkingen. Vele hiervan belanden in ons milieu. Statiegeld is een bewezen en effectieve maatregel om dit tegen te gaan. Bijna alle Nederlandse gemeenten, alle twaalf provincies, alle 21 waterschappen en 190 bedrijven roepen vanuit de Statiegeldalliantie al geruime tijd op tot uitbreiding van statiegeld in Nederland naar blikjes en kleine plastic flesjes.
De Europese Unie wil drankverpakkingen in het zwerfafval effectief aanpakken. De nieuwe Europese richtlijn over single-use plastic voorziet erin dat plastic flessen binnen tien jaar in alle lidstaten voor 90 procent selectief moet worden ingezameld. In de praktijk betekent dit invoering van statiegeld op plastic flessen in alle EU-landen, omdat alleen met statiegeld dergelijke hoge inzamelingcijfers kunnen worden behaald.
In Nederland vragen milieuorganisaties met deze actie specifiek aandacht voor statiegeld op blikjes. Ze verzoeken de regering om deze mee op te nemen in het wetgevingstraject voor statiegeld. Samen met flesjes maken blikjes doorgaans immers 40 procent van het zwerfafval uit. Tijdens World Cleanup Day in september 2018 stonden blikjes op plek twee en flesjes op plek drie van de gevonden items, zo blijkt uit onderzoek van Plastic Soup Foundation. De blikjes vormen een gevaar voor dieren en vooral voor koeien. Als een weggegooid blikje wordt mee gemaaid, komen er scherpe stukjes in het veevoer. Dit leidt bij koeien tot inwendige bloedingen en geperforeerde darmen, waaraan ze kunnen overlijden.
Statiegeld is nu al in veertig landen doeltreffend in de bestrijding van plastic flessen en blikjes in het zwerfvuil. Het aandeel van grote flessen in het zwerfafval wordt hierdoor met 70 tot 90 procent verminderd, zo berekende het onderzoeksbureau CE Delft in opdracht van de Nederlandse regering.
Samen vragen we wereldwijd aan de regeringen om met statiegeld het zwerfafval aan te pakken, besluiten Recycling Netwerk Benelux, Plastic Soup Foundation, GoClean de Liemers en Proper Strand Lopers.
Voor vragen kunt u contact opnemen met:
Jeroen Dagevos, Plastic Soup Foundation; +31 646 837 886
Tom Zoete, Recycling Netwerk Benelux; +31 616 10 10 50
Peggy Blaauw, GoClean de Liemers: +31 615 896 868
Beeldmateriaal
Het beeldmateriaal (foto’s en video’s), onder andere van de Nederlandse locatie en de landen die volgen, zijn te vinden in de volgende Dropbox folder:
https://www.dropbox.com/sh/6u3ijkzc7zy6lr3/AAD-8Sucs9-fCOISqlHcRG9qa?dl=0.
Deelnemende landen Clean Planet-actie
Hieronder staat een lijst van alle deelnemende landen en organisaties, gerangschikt naar continent.
Australazië:
Azië:
o China: The Green Earth
o Indonesië: Bali Fokus
o Filipijnen: Sea Movement
o Iran: DHZ
Europa:
o Roemenië: Zero Waste Romania
o Letland: Green Liberty
o Tsjechië: Mattoni
o Italië: Comuni Virtuosi
o Noorwegen: Infinitum
o België: Proper Strand Lopers, Recycling Netwerk Benelux
o Nederland: Recycling Netwerk Benelux, Plastic Soup Foundation, GoClean de Liemers
o Spanje: Retorna, Clean Ocean Project
o Portugal (Lissabon en Faro): Sciaena
o Engeland: Campaign to Protect Rural England (CPRE)
o Schotland: Association for the Protection of Rural Scotland (APRS) – Have you got the bottle?
o Verenigd Koninkrijk: Marine Conservation Society (MCSUK)
Zuid-Amerika:
o Argentinië: Donde Reciclo
Noord-Amerika:
o Canada: Environmental Defence
o Verenigde Staten: Story of Stuff
