Bijlage: brief milieubeweging aan staatssecretaris Mansveld
De recycling van plastics uit huishoudelijk afval blijkt een bedroevend slecht resultaat op te leveren. Recycling Netwerk constateert dat zowel de financiële opbrengst als de winst voor het milieu zwaar tegenvalt en vraagt de Tweede Kamer te bezien hoe de recycling van plastics uit huishoudelijk afval kan worden verbeterd.
De tweede Kamercommissie I&M vergadert deze week (5 oktober) over “Circulaire Economie” en behandelt daarbij onder andere een CPB-notitie over doelstellingen voor preventie en recycling. Recycling Netwerk haakt daar op in en stelt onder meer:
“Ten onrechte wordt gesteld dat het CPB zou hebben geconcludeerd dat de wetenschappelijke literatuur weinig aanknopingspunten biedt voor beter recyclingbeleid.
Wij vragen u de staatssecretaris te verzoeken dergelijk beleidsonderzoek alsnog te laten uitvoeren. In het bijzonder zou moeten worden bezien hoe de recycling van kunststoffen uit huishoudelijk afval -sterk- kan worden verbeterd.
Wij constateren dat het PlasticHeroes-systeem bedroevend slecht functioneert, zowel uit het oogpunt van financiële kosten en baten, als uit milieu-oogpunt.
Ingezet zou moeten worden op een aanpak van plastic verpakkingsafval die, uitgaande van tenminste het huidige kostenniveau, zorgt voor een maximale reductie van broeikasgasemissies en zoveel mogelijk plastic vervangende recycling.
Tot slot verzoeken wij u te zorgen voor wettelijke regelingen met betrekking tot:
a) het treffen van concrete preventiemaatregelen t.a.v. specifieke producten,
b) het heffen van statiegeld op plastic flessen,
c) het kunnen aanspreken van individuele bedrijven op een eerlijk aandeel in het voldoen aan recyclingverplichtingen.”
De hele brief lezen?
160930-recycling-netwerk-aan-tk-commissie-im-nav-cpb-notitie
De Nederlandse milieubeweging is zeer verheugd dat statiegeld op grote plastic flessen niet mag worden afgeschaft. Het antwoord op de vraag “hoe nu verder” is zonneklaar: met betere regelgeving en ook statiegeld op kleine plastic flesjes.
Er is jarenlang gesproken over afschaffing, maar het verpakkende bedrijfsleven en de supermarktsector voldeden keer op keer niet aan afspraken over de aanpak van verpakkingen en verpakkingsafval. Vorige maand liet Recycling Netwerk al zien dat weer niet was voldaan de een cruciale afspraak over het uitbannen van PVC-verpakkingen. Voor staatssecretaris Wilma Mansveld (milieu) blijkt de maat nu vol. Recycling Netwerk, dat op dit terrein de milieubeweging vertegenwoordigt, steunt van harte haar besluit om de afschaffing van statiegeld voor onbepaalde tijd op te schorten.
In een gezamenlijke brief aan Mansveld wordt mede namens o.a. Greenpeace, Milieudefensie en de gezamenlijke Natuur- en Milieufederaties benadrukt dat het statiegeldsysteem dringend aan een update toe is. Robbert van Duin, voorzitter Recycling Netwerk zegt daarover: “Door de slepende discussie over wel of geen afschaffing van statiegeld is de ontwikkeling van het systeem zelf en de regelgeving er omheen verwaarloosd. Innovaties zoals in Duitsland en Scandinavische landen zijn nagelaten, logistieke innovaties die konden zorgen voor meer gemak voor de consument en de supermarkten zijn niet overwogen. En toen begin dit jaar het Productschap Dranken werd opgeheven is de daardoor vervallen statiegeld-verordening vervangen door een houtje-touwtje-regeling.”
Maar nog crucialer acht de milieubeweging de toename van kleine plastic flesjes, zowel in de winkelschappen als in het milieu. Robbert van Duin: “Kleine petflesjes, waarop geen statiegeld wordt geheven, zijn de afgelopen vijftien jaar steeds vaker verkocht. Inmiddels gaan er meer kleine dan grote frisdrank- en waterflessen over de toonbank. Juist die flesjes gebruikt men vaak buitenshuis en je ziet ze dan ook overal slingeren. Akelig, en een bron van dierenleed en plastic soup. En dan ben ik nog niet over de blikjes begonnen.”
In een recente studie uit Vlaanderen naar de haalbaarheid en kosten van een Vlaams statiegeldsysteem is dan ook de aanbeveling te vinden dat statiegeld het best wordt gemodelleerd naar het succesvolle Duitse of Scandinavische model, en niet het “relatief inefficiënte Nederlandse systeem”.
Robbert van Duin: “Wij hopen dat de retourname van drankverpakkingen nu snel en effectief wordt geregeld. Wij verzoeken de staatssecretaris daarom om paragraaf 6 van het Verpakkingenbesluit, een wetsartikel dat al bestaat maar ‘slapend’ is, van kracht te laten worden en zodanig in te vullen dat statiegeld op plastic flessen voor frisdrank en water adequaat wordt geborgd.”
Bijlage: brief milieubeweging aan staatssecretaris Mansveld
Een groot statiegeldsysteem voor drankverpakkingen kan volledig worden betaald met de opbrengst van de ingezamelde materialen en het niet-geïnde statiegeld. Een uitgebreide studie in opdracht van de regering van Vlaanderen wijst er op dat statiegeldsystemen voor drankverpakkingen winstgevend kunnen zijn (en dus niet ‘peperduur’ zoals de Nederlandse Tweede Kamer in 2012 werd voorgehouden).
De Vlaamse studie berekende zowel de kosten als de opbrengsten in vier van de vijf varianten op rond de 3,5 cent per verpakking. Met alleen geautomatiseerde inname (de vijfde variant) halveren de kosten en ontstaat een winst van 2 cent per verpakking. Hier bovenop komt nog een forse winst voor de samenleving door minder opruimkosten.
België kent tot nog toe alleen statiegeld op bierflesjes, maar overweegt bredere invoering van statiegeld. In het Vlaamse coalitieakkoord werd vorig jaar afgesproken dat zou worden onderzocht wat de mogelijke impacts zijn van het invoeren van statiegeld op eenmalige drankverpakkingen. Onderzoeksbureau Technum heeft nu de verkennende studie uitgevoerd.
De kosten voor inname en transport, de opbrengsten van niet-geïnde statiegelden en de vermindering van zwerfvuil blijken het belangrijkst. De totale netto kosten van de onderzochte statiegeldsystemen zijn gering: drie van de vijf scenario’s zijn zelfs winstgevend. Het huidige – duurdere – Nederlandse systeem wordt getypeerd als relatief inefficiënt.
Statiegeldsystemen kostenneutraal of winstgevend
In opdracht van de Vlaamse regering richtte de studie zich nog niet op het bepalen van het ideale statiegeldsysteem, maar op het verkrijgen van inzicht in de te verwachten impacts en de bandbreedte daarom heen. In een vijftal statiegeldscenario’s werd daarom gevarieerd in het aantal drankverpakkingen en de organisatie van de terugname. Het statiegeldsysteem omvatte alle drankverpakkingen of alleen drankverpakkingen van minder dan 0,75 liter. En het nam alle verpakkingsmaterialen retour of uitsluitend PET-plastic en blik. In alle scenario’s werd uitgegaan van 25 eurocent statiegeld en in vier van de vijf scenario’s werd uitgegaan van 15% handmatige inname.
De bruto kosten voor de vijf statiegeldscenario’s werden berekend op een bedrag tussen de 36 en 95 miljoen euro, afhankelijk van de omvang van het statiegeldsysteem. Het gaat hierbij vooral om kosten op innamelocaties (65 à 70%) en voor transport (15 à 20%).
De kosten voor de vier scenario’s met 15% handmatige inname blijken – per verpakking – weinig te verschillen: de kosten (exclusief opbrengsten) zijn berekend op een bedrag tussen de 3,3 en 3,6 cent per verpakking. In het vijfde scenario werden de bruto systeemkosten berekend op slechts 1,7 cent per verpakking; hier vindt de inname uitsluitend plaats met statiegeldmachines (in de winkels groter dan 400 m2). Het gaat hierbij om alle PET-flessen en blikjes, maar bijvoorbeeld niet om drankenkartons en glazen flessen voor wijn.
Tegenover de bruto kosten voor het statiegeldsysteem staan forse opbrengsten van niet-geïnd statiegeld en materiaalopbrengsten. In alle scenario’s werd hiervoor een bedrag berekend van 3,3 à 3,7 cent per verpakking.
Diverse gevoeligheidsanalyses laten zien dat zowel de kosten als de opbrengsten afhankelijk zijn van aannames die nader onderzoek vergen, waarbij met name de noodzaak van handmatige inname op kleine verkooplocaties, het inzamelpercentage en de hoogte van het statiegeldbedrag relevant zijn.
Nederlands statiegeldsysteem “relatief inefficiënt”
In alle scenario’s rekent de Vlaamse studie met minstens twee keer zoveel statiegeldmachines per inwoner als er thans staan in Nederland. Het is dan ook zeer opmerkelijk dat uit deze studie blijkt dat zo’n statiegeldsysteem zichzelf betaalt of zelfs winstgevend is. Toen in 2012 in de Tweede Kamer werd gesproken over mogelijke afschaffing van statiegeld typeerde staatsecretaris Atsma het statiegeldsysteem nog als ‘peperduur’.
De Nederlandse Tweede Kamer is nu zeer geïnteresseerd in de resultaten van de Vlaamse studie; vorig jaar december werd met grote meerderheid een motie aangenomen die de nieuwe staatssecretaris van milieu verzocht o.a. hierover contact op te nemen met de Vlaamse regering en het parlement op de hoogte te houden.
Eén opmerking uit de Vlaamse studie is daarom extra interessant (pag. 29): “Het lijkt aangewezen om bij de ontwikkeling van een statiegeldsysteem in Vlaanderen de inzameling naar Duits (en Scandinavisch) model vorm te geven in plaats van het relatief inefficiënte Nederlandse systeem”.
De Vlaamse impactanalyse statiegeld is te vinden op de site van de VVSG (de Vlaamse VNG): http://www.vvsg.be/Documents/P007475-51-052-01%20Definitief%20eindrapport%20impactanalyse%20SGS%20eenmalige%20drankverpakkingen.pdf
Een retourpremie voor het terugbrengen van afgedankte producten kan een zeer effectieve stimulans zijn om te zorgen voor meer en betere recycling. De milieubeweging is daarom enthousiast over het initiatief van de PvdA om niet verder te praten over het afschaffen van statiegeld en vooruit te kijken naar een brede beleidsaanpak met retourpremies voor gebruikte producten. Maar alleen wanneer deze beleidsaanpak stevig wordt verankerd in duidelijke regelgeving zou het Nederlands afvalbeleid weer in de voorhoede kunnen komen van het Europees afvalbeleid.
De Europese Commissie werkt dit jaar aan aanscherping van het Europees afvalbeleid en aan beleid gericht op het tot stand brengen van een circulaire economie. Er wordt daarmee gemikt op meer en betere inzameling en recycling. Het initiatief van PvdA-kamerlid Yasemin Cegerek voor de invoering van retourpremies op producten zoals speelgoed, kleding en kleine drankverpakkingen loopt hier op vooruit. In veel Europese landen wordt momenteel gewerkt aan de voorbereiding van statiegeldsystemen, deels op basis van de adviezen van de Europese Commissie. De invoering van retourpremies sluit hier prima op aan.
Recycling Netwerk, dat op dit terrein de milieubeweging vertegenwoordigt, pleit ervoor om die retourpremies dan wel goed (wettelijk) te regelen in het Verpakkingenbesluit en andere afvalbesluiten. Robbert van Duin, voorzitter van Recycling Netwerk, merkt hierover op: “Statiegeld is in Nederland nooit goed bij wet geregeld en als gevolg daarvan is het steeds verder uitgekleed en ter discussie komen te staan. We zijn het enige land ter wereld waar er wel statiegeld is op grote plastic flessen, maar niet op kleine plastic flesjes en waar zelfs gepraat wordt over afschaffing. Bij retourpremies kunnen we alle mogelijke discussies krijgen over de (minimale) hoogte van de premie, speciale artikelen die worden uitgezonderd, de plaats van inname van de artikelen, etc. Dat soort dingen moet vooraf goed worden geregeld. De consument moet van te voren weten welke retourpremie hij ontvangt als hij bijvoorbeeld een flesje frisdrank of een blikje bier koopt en of hij dat kan inleveren bij zijn supermarkt of in een retourshop samen met bijvoorbeeld lege batterijen of afgedankte kleding.”
Door supermarktketens is nog steeds niet voldaan aan de voorwaarden voor het vrijgeven van statiegeld op grote plastic flessen. Vorig jaar werd het besluit over de mogelijke afschaffing van statiegeld uitgesteld en kregen de supermarktketens een jaar extra de tijd om te zorgen voor het afgesproken einde aan het gebruik van PVC-verpakkingen.
Recycling Netwerk, dat op dit terrein de milieubeweging vertegenwoordigt, constateert dat de afspraak nog steeds niet is nagekomen en claimt handhaving van statiegeld. Als bewijs werden in winkels van Albert Heijn en Jumbo tientallen in PVC verpakte producten gekocht. Vandaag wordt dit getoond in een TV-uitzending van Brandpunt.
Na jaren van heftige strijd over het statiegeldbeleid (uitbreiden of afschaffen) besloot voormalig staatssecretaris Joop Atsma in 2012 dat statiegeld op grote plastic flessen in 2015 mocht worden afgeschaft wanneer in 2013 aan een aantal voorwaarden was voldaan. Eén van de voorwaarden was het einde van het gebruik van PVC als verpakkingsmateriaal in supermarkten. Toen de milieu-inspectie vorig jaar constateerde dat dit gebruik van PVC niet was beëindigd, besloot staatssecretaris Mansveld het statiegeld niet vrij te geven. Na overleg met de Tweede Kamer werd besloten in 2015 te bezien of inmiddels wel aan de voorwaarden was voldaan en ook na te gaan wat afschaffing van dit statiegeld voor gevolgen heeft voor het milieu en of het groeiend probleem van zwerfafval anders kan worden aangepakt.
Verrast en geschokt
Komende maand zullen staatssecretaris Wilma Mansveld (Infrastructuur & Milieu) en de Tweede Kamer weer bezien wat er moet gebeuren met het statiegeld op drankverpakkingen. Recycling Netwerk pleit al jaren voor uitbreiding van het statiegeld naar kleine flesjes en blikjes (zoals in veel landen al succesvol ingevoerd) zodat er een kosteneffectief statiegeldsysteem ontstaat en veel zwerfafval wordt voorkomen.
Om het vrijgeven van statiegeld op grote plastic flessen te voorkomen werd daarom alvast de aanwezigheid van PVC als verpakkingsmateriaal in supermarkten onderzocht. Verrast en geschokt werd geconstateerd dat bijzonder gemakkelijk kon worden vastgesteld dat in diverse supermarkt-winkels nog steeds PVC als verpakkingsmateriaal wordt gebruikt.
Robbert van Duin, voorzitter van Recycling Netwerk:
“Al in de eerste vijf winkels die we bezochten troffen we tientallen producten die verpakt waren in PVC. De zogenaamde NIR-meter die we daarbij gebruikten constateerde PVC zowel in folies als in harde plastic verpakkingen. Vooraf dachten we dat we hooguit wat rare artikelen uit het verre oosten zouden vinden bij kleine supermarktketens. Uiteindelijk vonden we zelfs bij de grootste ketens Albert Heijn en Jumbo niet alleen allerlei non-food artikelen, maar ook doordrukstrips met kauwgum, folie om potjes en flesjes, potten met snoep, etc. met PVC-verpakking. Het ging om tientallen producten variërend van balpennen tot scheermesjes en van tennisballen tot computermuizen. De conclusie is wat ons betreft zonneklaar: Er is weer niet voldaan aan deze afspraak en dus kan er geen sprake van zijn dat statiegeld wordt afgeschaft. Daarom moet statiegeld nu echt goed worden geregeld en moet de discussie verder gaan over de manier waarop statiegeld moet worden uitgebreid.”
Recycling Netwerk verwijst hierbij naar de ontwikkelingen in steeds meer Europese landen en zal het bewijsmateriaal, een grote doos met de in PVC verpakte producten, toesturen aan de Tweede Kamer die volgende maand met de staatssecretaris vergadert over het statiegeldbeleid.
Van de mensen die correct zijn geïnformeerd is slechts 19% positief over de mogelijke afschaffing van statiegeld op plastic flessen. Dat was de uitslag van een enquête onder meer dan 30.000 deelnemers van het Radar Testpanel. Deze uitslag staat in schril contrast met de 46% die onlangs werd gerapporteerd door TNS-NIPO na onderzoek onder 1.035 Nederlanders. De organisatie van Plastic Heroes, dat het statiegeldsysteem wil opheffen en dan hoopt zelf de lege flessen te ontvangen, wordt hiermee gecorrigeerd voor een eerder misleidend persbericht: Niet 7, maar slechts 2 van de 10 Nederlanders vinden afschaffing van statiegeld “prima”. En met een eerlijke inleiding blijkt juist dat 7 op de 10 Nederlanders negatief staat tegenover afschaffing van statiegeld.
Afschaffing van statiegeld is al meer dan tien jaar een grote wens van de grootste frisdrankfabrikant en de grootste supermarktketen; Coca Cola en Albert Heijn dus. De strijd die hierover wordt gevoerd gaat gepaard met het uitbrengen van allerlei onderzoeksrapporten die in opdracht van de belanghebbende bedrijven en hun branche organisaties zijn opgesteld. Hiermee wil men bewijzen dat statiegeld niet milieubewust, peperduur en ongewenst zou zijn. Vaak blijkt naderhand dat de onderzoeksresultaten anders zijn dan in het persbericht werd gesuggereerd, of zelfs dat een betere onderzoekaanpak leidt tot volledig tegenovergestelde resultaten.
Recycling Netwerk, dat namens milieuorganisaties actief is in de strijd om statiegeld, levert al jaren kritisch weerwerk op studies naar de resultaten en de kosten van statiegeldsystemen en ook naar het recente onderzoek van TNS-NIPO naar de houding tegenover de afschaffing van statiegeld.
Robbert van Duin, voorzitter van Recycling Netwerk, merkt hierover op: “Het onderzoek van TNS-NIPO naar de houding tegenover het afschaffen van statiegeld is het zoveelste voorbeeld van de stelselmatige misleiding met studies die zijn gekocht met het geld van belanghebbende bedrijven. De milieustudie naar de vroegere meermalige plastic statiegeldfles moest uiteindelijk geheel worden herzien: afschaffen was niet beter voor het milieu. Een jaar geleden bleek ook dat de gepresenteerde kostenstudie naar het huidige statiegeldsysteem een volledig fout beeld gaf. Daar wachten we bovendien nog steeds op een oordeel van de integriteitscommissie. En het onderzoek door het Radar-testpanel laat overtuigend zien dat ook het recente gedragsonderzoek van TNS-NIPO en het persbericht daarover van geen kant deugen.”
Enkele opmerkingen daarbij:
Voor nadere informatie:
Radar: Uitkomst statiegeldonderzoek bepaald door vraagstelling
Recycling Netwerk: Willen we statiegeld of Plastic Heroes?
Eind april 2015 kopte het Afvalfonds Verpakkingen in een persbericht “7 op de 10 Nederlanders vinden einde statiegeld prima”. Het Afvalfonds, dat opereert namens het ‘verpakkend bedrijfsleven’, verwees hierbij naar een rapport van TNS-Nipo dat in haar opdracht was opgesteld (en al drie weken eerder was opgeleverd).
In een tweetal artikelen (1, 2) in dagblad Trouw werd al vastgesteld dat de bevindingen van het rapport niet deugen en zeker niet aantonen dat de consument of de Nederlander het beëindigen van statiegeld wenst of prima vindt. Daar werd niet naar gevraagd en zo werd er niet over gerapporteerd. De framing dat Nederlander van statiegeld af zou willen, is dus zeer bedenkelijk.
Er zijn ook de nodige kanttekeningen te plaatsen bij de onderzoeksopzet en bij de gepresenteerde conclusies. De enquête bevat suggestieve en leidende vraagstellingen en met de onderzoeksresultaten is selectief omgesprongen. Over de helft van de onderzoeksresultaten wordt niet expliciet gerapporteerd; bevindingen in het voordeel van statiegeld worden zeer onopvallend gebracht; bevindingen die uitgelegd kunnen worden in het voordeel van Plastic Heroes worden juist breed uitgemeten.
In deze notitie verschaft Recycling Netwerk een overzicht van kritiekpunten op het TNS Nipo-rapport.
Flesjes en blikjes op straat: bent u het ook zo beu? De eerste paar warme dagen van de lente waren alweer goed voor een flinke afvalberg. Het leverde het Vondelpark al de bijnaam ‘Vondelvuilnisbelt’ op. Maar ook op minder zonnige dagen hoopt het zwerfvuil zich op. Sommige flesjes en blikjes komen in het milieu en in zee terecht en richten daar de nodige schade aan.
Ook in Den Haag, de mooie stad achter de duinen, liggen er geregeld drankflesjes in de goot. Maar in het keurig aangeveegde Binnenhof is de realiteit nog niet voldoende doorgedrongen. Het statiegeld op grote petflessen dreigt – al jaren – te worden afgeschaft. Maar zolang dat besluit nog niet genomen is, hoort er netjes statiegeld te worden geheven. Die verplichting hangt er nu echter geschonden bij. Ook het statiegeld op bierflesjes is niet afdoende geregeld.
Gelukkig zien we dat de discussie begint te kantelen. In de nieuw verkozen Waterschappen ziet men statiegeld bijvoorbeeld als een middel bij uitstek om te voorkomen dat er flesjes en blikjes in het oppervlaktewater belanden. Ook krijgen we geluiden uit de landelijke politiek en het bedrijfsleven dat de focus verschuift van het afschaffen van statiegeld op grote flessen naar het invoeren van statiegeld op flesjes en blikjes. En het verstrekken van gratis plastic tasjes wordt per 1 januari 2016 verboden. Het tasjesprobleem is daarmee al steviger aangepakt dan door vorige regeringen.
Dat doet ons deugd. De stevige aanpak van plastic tasjes en het heffen van statiegeld op drankverpakkingen is ook de richting die wereldwijd steeds meer wordt ingeslagen. Het toenemend zwerfafval en het probleem van de plastic soep is iedereen tot zorg en leidt tot de inzet van zulke probate, maar hoogst succesvolle middelen. Het zou raar zijn als Nederland – op veel vlakken een voorloper – op juist dit dossier het dwaallicht achterna zou gaan.
In Den Haag is de strijd nog niet gestreden. Sommige partijen durven de stap naar statiegeld op flesjes en blikjes nog niet te zetten. Dat geldt ook voor staatssecretaris Wilma Mansveld van Infrastructuur en Milieu. Maar door u laten zij zich misschien wel overtuigen. Via de website statiegeld.help kunt u Wilma Mansveld en diverse leden van de Tweede Kamer een oproep sturen om nu eens goed af te rekenen met al die blikjes en flesjes in het zwerfvuil. Den Haag, neem een goed besluit, voer een verplicht statiegeld in op blikjes en kleine plastic flesjes!
De afzet van PET-flessen is sinds het begin van de eeuw zeer sterk gegroeid, voor steeds meer dranken en in steeds meer formaten. Het aantal afgedankte PET-flessen is nu een veelvoud van het aantal in het jaar 2000, zowel bij kleine flessen van minder dan 1 liter, als bij grote flessen. Dat is slecht voor ons milieu, vooral door de verbranding van die plastic flessen en de miljoenen flessen die in het zwerfafval terechtkomen.
Sinds de jaren negentig zijn er door de overheid tal van afspraken gemaakt met de verantwoordelijke bedrijven om te komen tot minder milieuschade van PET-flesjes. De afspraken werden niet nageleefd en latere wetgeving evenmin. De overheid heeft hier geen consequenties aan verbonden en niet gehandhaafd. Ondertussen is de hoeveelheid verkochte PET-flesjes gestaag door blijven stijgen tot inmiddels ongeveer vier keer zoveel als in het jaar 2000.
Tien jaar geleden heeft de Nederlandse overheid, in tegenstelling tot de Duitse overheid, ervoor gekozen frisdrankproducenten toestemming te geven om hun meermalige flessen te vervangen door eenmalig te gebruiken flessen. Daardoor is de hoeveelheid afval van grote PET-flessen nu meer dan zes keer zo groot als in het jaar 2000.
Mening Recycling Netwerk
PET is een plasticsoort die voor verpakkingen steeds meer wordt toegepast vanwege de goed bruikbare eigenschappen van de polymeer PolyEthyleenTereftalaat. Na de PET-flessen zijn er tal van andere PET-verpakkingen gebruikelijk geworden, van bakjes voor fruit tot potjes voor schoonheidsmiddelen. Er worden ook steeds meer PET-flessen gebruikt voor andere producten dan dranken. Jaren geleden zat bijvoorbeeld al de BlueBand-boter van Unilever niet meer in een vetvrij papiertje, maar in een PET-fles. Inmiddels kunnen we zeer veel andere PET-flessen in de schappen vinden, gevuld met olijfolie, reinigingsmiddelen, azijn, shampoo of wat al niet. Dit leidt ertoe dat de PET-stroom die is uitgesorteerd na gemengde plastic-inzameling veel diverser is dan na statiegeldinzameling: er kunnen veel verschillende productresten in zitten (ook non-food) en andere polymeer-additieven. Zo’n gemengde stroom PET of PET-flessen is minder waard voor recyclers, omdat het lastiger te verwerken is en minder mag en kan worden gebruikt voor vervaardiging van voedselverpakkingen en voor bottle-to-bottle recycling.
Nee, de plastic drankflessen voor zuiveldranken, sap, sapdranken zijn vaak gemaakt van andere plastic zoals polyolefinen en polystyreen.
De plastic flessen voor frisdranken en waters zijn voor meer dan 99% PET-flessen. Daartegenover is meer dan 95% van de plastic verpakkingen voor zuiveldranken niet gemaakt van PET, terwijl bij sappen en sapdranken 30% van de plastic flessen is gemaakt van HDPE of PP.
Nee, statiegeld is alleen verplicht voor grote plastic flessen voor frisdranken en waters. Vooral zuiveldranken worden veel verkocht in plastic flessen/jerrycans zonder statiegeld. Het gaat daarbij om bijna 100 miljoen HDPE-flessen, 5 miljoen LDPE-flessen en 6 miljoen PC-flessen van 1 liter of meer. Hiernaast worden ook meer dan 10 miljoen grote plastic flessen met sap of sapdrank zonder statiegeld verkocht. Ook daarbij gaat het vooral om HDPE-jerrycans. Begin 2006 kwam er wetgeving die verplichtte tot 95% inzameling en recycling van alle grote plastic drankverpakkingen. Dat kon feitelijk alleen worden gerealiseerd met een statiegeldsysteem. Deze wetgeving is echter nooit gehandhaafd en eind 2010 werden de betreffende artikelen geschrapt uit het Verpakkingenbesluit.
In het begin van deze eeuw werden er jaarlijks minder dan 1 miljard PET-flessen gebruikt voor het op de Nederlandse markt brengen van dranken. Sindsdien is het gebruik van deze PET-flessen met meer dan 50% gestegen, vooral door de enorme toename van het gebruik van kleine PET-flesjes zonder statiegeld. Bij de in totaal meer dan 1,5 miljard PET-flessen ging het vorig jaar vooral om flessen voor frisdranken (ruim 60%), waters (ca. 25%) en sap/sapdranken (ruim 10%).
Onderstaande figuur laat de ontwikkeling zien van de afzet van deze flessen mét en zonder statiegeld: door de opkomst van de kleine flesjes worden er sinds een aantal jaren meer PET-flessen zonder statiegeld verkocht dan grote PET-flessen mét statiegeld.
Het verbruik van PET-flesjes is sinds het begin van de eeuw toegenomen van minder dan 200 miljoen stuks in het jaar 2000 tot meer dan 800 miljoen stuks in 2013. Het gaat daarbij vooral om halve-literflesjes: sinds 2000 vervijfvoudigd in aantal en thans bijna 80% van de kleine PET-flesjes.
Onderstaande tabel geeft een historisch overzicht van het verbruik van PET-flesjes voor verschillende dranken en in verschillende formaten, gebaseerd op de cijfers van marktonderzoeksbureau Canadean.
Naast de toenemende verkoop van PET-flessen zorgde de afschaffing van meermalige flessen voor ruim een vervijfvoudiging van het aantal afgedankte flessen sinds 2000. Onderstaande figuur laat de ontwikkeling zien van het aantal afgedankte flessen.
Toelichting:
Hoewel de hoeveelheid grote PET-flessen die jaarlijks wordt verkocht sinds het jaar 2000 met ruim 15% is afgenomen, is de hoeveelheid afval van deze flessen sterk toegenomen. De oorzaak is dat de grote meermalig statiegeldflessen zijn vervangen door flessen die maar één keer worden gebruikt. Rond de eeuwwisseling werd hierover door de Duitse overheid veel (o.a. juridische) strijd gevoerd met de betrokken bedrijven, waarna uiteindelijk statiegeldwetgeving werd ingevoerd. Kort daarna heeft de Nederlandse overheid wel ingestemd met de afschaffing van de meermalige plastic fles, in ruil voor een toezegging voor milieucompensatie. Sinds 2006 worden de grote PET-flessen dus niet meer hervuld. De flessen worden na de inname wel weer omgesmolten tot nieuwe hoogwaardige grondstof. Uit milieu-oogpunt is dat duidelijk beter dan afvalverbranding (of laagwaardige recycling), maar meermalig gebruik van de PET-fles levert nog beduidend meer milieuwinst op. Om die reden werd destijds besloten tot de bovengenoemde milieucompensatie: er zou 55% van de kleine PET-flesjes worden ingezameld en gerecycled. Dit werd eerst afgesproken met de betrokken bedrijven, daarna wettelijk vastgelegd, maar niet nageleefd en nooit gehandhaafd.
De huidige eenmalige flessen zijn wel een stuk lichter dan de meermalige flessen, maar dat weegt niet op tegen het feit dat de meermalige flessen 15 tot 30 maal werden hervuld. Het eindresultaat is dat de hoeveelheid afval van grote PET-flessen nu meer dan zes keer zo groot is als in het jaar 2000.
Het verpakkingenbeleid van de afgelopen 20 jaar heeft een terugkerend patroon dat kan worden getypeerd met drie woorden: afspraak → woordbreuk → uitstel → afspraak → woordbreuk …
Voor kleine plastic flesjes werd al in de jaren negentig de eerste afspraak gemaakt tussen overheid en bedrijfsleven: de hoeveelheid zou beperkt blijven tot minder dan 2% van de markt voor frisdranken en waters en daarom hoefde er geen statiegeld te komen op die kleine flesjes. Inmiddels worden er meer kleine flesjes dan grote flessen op de markt gezet voor deze dranken. Tussen 1991 en 2006 werden milieuafspraken over verpakkingen vastgelegd in zogenaamde convenanten, maar ook in dat kader werden afspraken over kleine flesjes niet nagekomen: de hoeveelheid zwerfafval van plastic flesjes verminderde niet –en zeker niet met de afgesproken 80%- en er werd veel minder dan de afgesproken 55% van de plastic flesjes gescheiden ingezameld. En toen deze laatste afspraak in 2006 wettelijk was vastgelegd in een “Verpakkingenbesluit” veranderde er nog niets: tot eind 2010 werd er domweg niet gehandhaafd en daarna werd het betreffende wetsartikel gewoon geschrapt. Met de invoering van regelgeving is in 2006 ook niet afgestapt van de convenantenaanpak: het Verpakkingenbesluit is een “convenant verpakt als wet”: feitelijk forceert het Verpakkingenbesluit bedrijven en gemeenten om zich aan te sluiten bij een convenant dat nu Raamovereenkomst wordt genoemd. Het blijft dus ‘polderen’ en juist waar het gaat om de aanpak van drankverpakkingen staan bij de polderaars van “het” bedrijfsleven de hakken in het zand: Om te voorkomen dat er statiegeld komt op flesjes en blikjes hebben enkele grote drankproducenten en supermarktketens een dominante positie ingenomen in de afvaardiging van “het” bedrijfsleven. Met hun budget wordt een overmacht aan onderhandelaars, advocaten en rapportenschrijvers ingezet, waartegen onze krimpende overheid niet opgewassen blijkt.
Ja, het gemiddelde PET-flesjes weegt veel minder dan de flesjes die in de jaren negentig werden geïntroduceerd en ook de laatste jaren werd nog door een aantal fabrikanten voortgang geboekt in hun streven om te komen tot lichtere PET-flesjes. Hierbij moet wel worden bedacht dat het gemiddelde PET-flesje zwaarder is dan de flesjes waarover de huidige successen met gewichtsreductie worden gerapporteerd. En er bestaan forse gewichtsverschillen tussen flesjes met hetzelfde volume, zelfs ook bij dezelfde drankenproducent. Helaas leidt de gewichtsreductie bij PET-flesjes nog niet tot een substantiële afname van de totale hoeveelheid afval van PET-flessen, door de voortgaande groei van het aantal verkochte PET-flesjes
De belangrijkste afvalstromen waarin de PET-flesjes terechtkomen zijn het huishoudelijk restafval, het reinigingsdienstenafval, het (bij huishoudens) gemengd ingezameld plastic verpakkingsafval en diverse bedrijfsafvalstromen.
Onderzoeksbureau Eureco, dat in Nederland toonaangevend is op het gebied van sorteeranalyses van afvalstromen berekende uitgaande van in totaal 900 miljoen stuks PET-flesjes de volgende verdeling van PET-flesjes over afvalstromen:
Marktonderzoeksbureau Trendbox onderzocht in de periode 2001-2006 jaarlijks het wegwerpgedrag als aandeel in van het totaal aantal afgedankte flesjes en blikjes. Geconstateerd werd dat het ‘zwerfafvalveroorzakend gedrag’ na gebruik buitenshuis sterk was toegenomen. Daarbij moet worden bedacht dat het toenemend gebruik van flesjes en blikjes voor een belangrijk deel thuisgebruik was. Gemiddeld over deze jaren bleek zo’n 3,5% van de afgedankte flesjes en blikjes zwerfafval te zijn geworden. Aannemende dat het ‘zwerfafvalveroorzakend gedrag’ sindsdien niet is af- of toegenomen komen er momenteel ruim 30 miljoen PET-flesjes in het zwerfafval terecht.
RvD; 141201
Statiegeld op plastic flessen zorgt ervoor dat bijna alle lege flessen worden ingeleverd. Dit is onbetwist een inzamelsysteem met de hoogst mogelijke respons, de minste vervuiling en de meeste winst voor het milieu. Volgens de voormalige staatssecretaris van milieu zou het toch mogen worden afgeschaft “omdat het bedrijfsleven dat wil” en omdat dit “het aller-allerduurste inzamelsysteem voor plastic flessen” zou zijn. Atsma baseerde zich daarbij op een door de levensmiddelenindustrie gefinancierde studie. Gesuggereerd werd dat de studie was uitgevoerd door onderzoekers van de Universiteit Wageningen, maar het bleek te gaan om een BV die functioneerde onder de vleugels van de Universiteit Wageningen (lees er hier meer over).
Statiegeld niet het duurste, maar goedkoopste inzamelsysteem
De nieuwe studie naar de kosten van het statiegeldsysteem door CE Delft (bekijk hier) laat zien dat ‘Wageningen’ bijna alle belangrijke kostenposten zwaar heeft overdreven, met 20%, 60% of zelfs 100%. Voor heel Nederland werd door ‘Wageningen’ bijvoorbeeld gerekend met winkelruimtes die € 250 per m2 per jaar kosten. In werkelijkheid kost winkelruimte in grote delen van Nederland echter minder dan € 125 per m2 per jaar, terwijl zelfs in de duurste regio (rond Amsterdam) de gemiddelde prijs onder de € 200 ligt. Een bedrag van € 250 per m2 is alleen realistisch voor toplocaties in Amsterdam. Daar tegenover werden de opbrengsten van ingezamelde lege flessen met meer dan 10 miljoen euro onderschat.
De kostenberekening van CE Delft komt daarmee uit op aanzienlijk lagere kosten voor het statiegeldsysteem dan ‘Wageningen’. Recycling Netwerk concludeert dat de kosten van het statiegeldsysteem voor plastic flessen tenminste de helft lager zijn dan destijds aan de Tweede Kamer werd voorgespiegeld. Dat betekent dat die kosten op hetzelfde niveau liggen als de kosten van de alternatieve inzameling van gemengde plastics, die uit milieu-oogpunt veel minder goed is.
Hier komt nog bij dat uit de CE-studie blijkt dat bij afschaffing van statiegeld op plastic flessen diverse kosten worden doorgeschoven naar het statiegeldsysteem voor bierflesjes. Het statiegeld op bierflesjes kan daardoor het volgende slachtoffer worden. En tenslotte vreest Recycling Netwerk dat in de kosten waarmee wordt gerekend ook nog – geheim gehouden – fondsvorming van jaarlijks enkele miljoenen euro’s is verscholen. Dat zou betekenen dat de berekening van de kosten van het statiegeldsysteem nog eens 20% lager zou moeten uitkomen.
In de Tweede Kamer werd twee jaar geleden al getwijfeld aan de kostenbeschouwing van Atsma. De Tweede Kamer werd daarbij gesteund door de kritische evaluatie van het conceptrapport uit Wageningen die door Recycling Netwerk was ingebracht. De Tweede Kamer eiste van de staatssecretaris een reactie op de evaluatie van Recycling Netwerk. Atsma was echter alleen bereid dat door ‘Wageningen’ zelf te laten doen, wat door tweede kamerlid Sjoera Dikkers (PvdA) werd getypeerd als “Wij van WC-eend adviseren WC-eend”.
Vervolgens werd kort voor het volgende Tweede Kamer-overleg een herziene versie van het ‘Wageningen’-rapport gepresenteerd, waarin de kostenposten op bijna alle kritiekpunten waren verlaagd. Daarnaast werd echter ook een aantal andere correcties ingevoerd, waarmee de conclusie dat het statiegeldsysteem zo’n 6 cent per fles kost gehandhaafd bleef. Vervolgens heeft de Tweede Kamer ingestemd met de Raam-overeenkomst Verpakkingen, waarin o.a. werd besloten tot het onder voorwaarden ‘vrijgeven’ van statiegeld.
Conform deze Raamovereenkomst is de verdere beleidsontwikkeling op het gebied van ‘milieu en verpakkingen’ nu door het milieuministerie neergelegd bij het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken. Dit KIDV wordt volledig gefinancierd door bedrijven en heeft een belangrijk deel van de onderzoeks-werkzaamheden in handen gegeven van dezelfde “BV WC-eend” uit Wageningen.
In het verlengde van de opschudding over de beschamende kostenstudie van ‘Wageningen’ staat hiermee ook de geloofwaardigheid van het KIDV op het spel. Door de KIDV-aanpak hebben belanghebbende bedrijven – zowel rechtstreeks als indirect – grote invloed op de ontwikkeling van het milieubeleid voor verpakkingen. Recycling Netwerk pleit voor een sterke beperking van die invloed en voor een zo onafhankelijk en transparant mogelijke aanpak bij de verdere ontwikkeling van milieubeleid op het gebied van verpakkingen.
De CE-review vindt u onder: http://www.ce.nl/publicatie/kosten_statiegeldsystemen_voor_grote_pet-flessen/1477
Reactie milieuhoogleraren: http://www.echteheld.nl/nieuws/564/milieuhoogleraren_pleiten_voor_handhaving_statiegeld
Kranten:
http://www.nu.nl/economie/3742191/afschaffing-statiegeld-niet-voordeliger.html
http://www.gelderlander.nl/algemeen/economie/afschaffing-statiegeld-op-onjuiste-gronden-1.4296905
Magazines en blogs:
http://frontpage.fok.nl/nieuws/646080/1/1/100/rel-om-statiegeldonderzoek.html
http://www.foodholland.nl/nieuws/artikel.html?id=157797
http://www.levensmiddelenkrant.nl/14651/afschaffen-statiegeld-gebaseerd-op-foute-cijfers
http://www.levensmiddelenkrant.nl/14660/hoogleraren-kraken-berekening-statiegelddebat
http://www.ftm.nl/column/statiegeldsysteem-loopt-de-plastic-soep/
Besluiten over de mogelijke afschaffing van het statiegeld op frisdrankflessen blijken te zijn gebaseerd op een ‘wetenschappelijke studie’ waarin de kosten van het statiegeldsysteem zwaar zijn overdreven en de opbrengsten sterk zijn onderschat. De nu berekende kosten van het statiegeldsysteem zijn veel lager dan de kosten die destijds aan de Tweede Kamer zijn voorgespiegeld. Vanuit de milieubeweging wordt gesteld dat hier geen sprake meer is van foutjes, maar eerder van bedrog. Recycling Netwerk vindt daarom dat dit moet leiden tot een andere aanpak van het milieubeleid voor verpakkingen: bij de verdere beleidsontwikkeling moet de grote invloed van belanghebbende bedrijven sterk worden beperkt.
Het statiegeldsysteem was ‘peperduur’, stelde de vorige staatssecretaris van milieu Atsma twee jaar geleden, met verwijzing naar een conceptrapport van ‘Universiteit Wageningen’. En hij bleef bij die mening ondanks de inhoudelijke kritiek op dit rapport vanuit de milieu-organisaties verenigd in Recycling Netwerk. Kritische doorlichting van de uiteindelijke kostenstudie door CE-Delft heeft nu aangetoond dat het statiegeldsysteem een factor twee of drie goedkoper is dan destijds aan de Tweede Kamer werd voorgespiegeld.
Recycling Netwerk vindt dat dit bedrog moet leiden tot een bezinning op de aanpak van het milieubeleid voor verpakkingen. Voorzitter Robbert van Duin: “Keer op keer is gebleken dat de recyclingpercentages die worden gerapporteerd door bedrijven en hun uitvoeringsorganisaties niet helemaal of helemaal niet deugen. Kritische geluiden vanuit milieuorganisaties en overheidsdiensten zoals de milieu-inspectie werden weggewuifd. Nu blijkt ook bedrog bij een op zich simpele kostenberekening van een statiegeldsysteem. Dat laat geen ruimte voor een andere conclusie over de aanpak van het milieubeleid voor verpakkingen: Na bijna twintig jaar gerommel moet de grote invloed van belanghebbende bedrijven sterk worden beperkt.”
Achtergrondinformatie, links en media-berichtgeving vindt u via dit nieuwsbericht
Voor statiegeld zou 2014 het jaar van de waarheid kunnen gaan worden. In Nederland gaat het dan om het al dan niet afschaffen van statiegeld op grote frisdrankflessen. Komend voorjaar krijgen we in dat kader stevige discussies over resultaten van afspraken over de aanpak van plastic verpakkingsafval.
De eerste schermutselingen hierover in de Tweede Kamer zijn inmiddels achter de rug: Plasticrecycling lijkt een rekbaar begrip te blijven bij het bepalen van de afgesproken hoeveelheid, maar de gewenste hoogwaardigheid van recycling staat als een huis.
Het draagvlak voor statiegeld blijft groot en er zijn bijna geen partijen in de Tweede Kamer voor wie de afschaffing van statiegeld al een uitgemaakte zaak is. Daar komt bij dat de aanpak van plasticafval wereldwijd steeds meer in de belangstelling komt te staan door de problematiek rond de plastic soup en de toegenomen aandacht voor de kwaliteit van de recycling van kunststoffen. Dat leidt juist tot een stevige impuls voor statiegeldbeleid gericht op plastic flessen.
Ook in andere landen loopt de discussie over statiegeld vaak hoog op, maar daar gaat het niet om minder, maar om meer statiegeldsystemen. De anti-statiegeldlobby besteedt miljoenen aan het stoppen van deze ontwikkeling, maar de kansen voor nieuwe statiegeldsystemen zien er goed uit. Men is al een eind op weg naar een besluit tot het invoeren van statiegeld in Australië, Spanje en -in mindere mate- Schotland. Ook wordt op veel plaatsen (in de Verenigde Staten, Canada en bijvoorbeeld Duitsland) overwogen om bestaande statiegeldsystemen uit te breiden tot méér soorten dranken en méér verpakkingen.
En tot slot komen er ook uit Brussel gunstige signalen voor statiegeld. Er wordt hard gewerkt aan aanscherping van zowel het Europese afvalstoffenbeleid als het Europese verpakkingenbeleid, aan grondstoffenbeleid en aan een strategie om de plastic soup problematiek aan te pakken. En ondanks de sterke anti-statiegeldlobby ziet men in Brussel -steeds weer en steeds meer- de voordelen van een keuze voor statiegeld.
Komend voorjaar wordt bekend gemaakt of er het afgelopen jaar voldaan is aan ‘de prestatiegaranties’. Op grond van de door haar voorganger getekende verpakkingen-overeenkomst zal de staatssecretaris bij een positief oordeel besluiten tot het ‘vrijgeven’ van statiegeld. Wanneer de Tweede Kamer daarmee instemt zouden dan begin 2015 de eerste grote frisdrankflessen zonder statiegeld op de markt kunnen worden gebracht.
Maar hoe komen we tot een geloofwaardige afweging en een eerlijk besluit?
De eerste en belangrijkste prestatiegarantie betreft de hoeveelheid plastic verpakkings-materiaal die in 2013 “zo hoogwaardig mogelijk” is gerecycled. De hoeveelheid recycling zal waarschijnlijk het probleem niet zijn; er lijkt min of meer te zijn ingestemd met een definitie die alle afval meetelt dat de kunststofrecycling fabriek ontvangt. Door ook het afval mee te tellen dat niet wordt ingezet in nieuwe plastic producten was de prestatie waarschijnlijk al gerealiseerd toen de overeenkomst nog moest worden getekend.
Wat blijft is de vraag of de gekozen aanpak van kunststof verpakkingsafval echt heeft geleid tot zo hoogwaardig mogelijke recycling. De Tweede Kamer heeft vorige maand met twee moties nogmaals aangedrongen op afvalstoffenbeleid gericht op hoogwaardige recycling. Daarmee is weer eens onderstreept dat niet zo maar kan worden voorbij gegaan aan de kwaliteit van de recycling.
Recycling Netwerk en de professionele kunststof recyclers zijn van mening dat de huidige gemengde inzameling en sortering van kunststof verpakkingsafval leidt tot een –te- lage kwaliteit en dat hoogwaardige recycling vraagt om hoogwaardige inzameling. De recyclingopbrengst van gemengd ingezameld plastic verpakkingsafval laat nog steeds veel te wensen over, zowel wat betreft de milieuwinst als wat betreft de opbrengst in euro’s. Hoogwaardige recycling van PET-afval betekent in de praktijk bottle-to-bottle recycling die nu eenmaal niet mogelijk is zonder statiegeldflessen.
Dát is het eerlijke verhaal! Vandaar onze statiegeld-nieuwjaarswens:
“EchteHeld en Recycling Netwerk wensen u een (h)eerlijk jaar van de waarheid”
Robbert van Duin,
voorzitter
De inzameling van gebruikte plastic flessen heeft een teleurstellend maximum bereikt in het Verenigd Koninkrijk. Volgens recyclingorganisatie Recoup is de inzameling, na gestaag te zijn gestegen, nu gestabiliseerd op zo’n 58%. Het aantal gemeenten dat plastics inzamelt is intussen wel 96%, dus daar valt nauwelijks meer verbetering te halen. Recoup waarschuwt daarom dat met dit inzamelsysteem de doelstellingen voor 2017 niet gehaald zullen worden.
Volgens Recoup maakt de gemeenschap hierdoor flink extra kosten. De 42% niet gescheiden ingezamelde flessen zorgen naar schatting voor 19 miljoen pond aan verwerkingskosten. Andere plastics die ondanks de gescheiden inzamelmogelijkheid toch bij het restafval belanden, zorgen nog eens voor ongeveer vijftig miljoen pond aan onnodige kosten.
Het is bekend dat gemengde plasticinzameling een beduidend lagere inzamelrespons heeft dan een statiegeldsysteem, en bovendien een lagere kwaliteit gerecyclede plastics oplevert. In 2010 schatte het Britse instituut CPRE dat een landelijk statiegeldsysteem de maatschappij een voordeel van wel 1,2 miljoen pond zou kunnen opleveren.
De toekomst van het Verpakkingenbeleid wordt in binnenkort besproken in de Tweede Kamer. De regering en het bedrijfsleven zijn op weg naar de ‘hoogst haalbare doelen’, zo is in de stukken te lezen. Volgens Recycling Netwerk verwart men daarbij (opzettelijk) ‘kwaliteit’ met ‘kwantiteit’, wat de deur opent voor de afschaffing van statiegeld.
In het Algemeen Overleg, op 14 november, liggen twee notities voor: de ‘Verduurzamingsagenda verpakkingen’ van het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken en het ‘Basisdocument Monitoring’, opgesteld door een werkgroep met vertegenwoordigers van het Ministerie I&M, gemeenten en bedrijfsleven. Beide notities zijn niet onbelangrijk voor de latere besluitvorming over de mogelijke afschaffing van statiegeld.
In het Basisdocument Monitoring Verpakkingen wordt in een kleine honderd pagina’s nauwkeurig omschreven hoe de meting van verschillende stromen verpakkingsafval en op de markt gebrachte verpakkingen dient te worden uitgevoerd. Recycling Netwerk vindt dat een duidelijke verbetering ten opzichte van het verpakkingenbeleid in de voorgaande twintig jaar:
“Dit kan zorgen voor veel meer transparantie, met name bij de kunststofrecycling”.
Daar staat echter wel wat tegenover. Die transparantie maakt volgens Recycling Netwerk ook duidelijk hoe de cijfers voor plasticrecycling worden “getruct”:
“Vastgesteld kan worden dat de onderhandeltechniek van de vertegenwoordigers van het bedrijfsleven de nodige vruchten heeft afgeworpen. Men wil de monitoring van de plasticrecycling zo gaan opzetten dat er onrealistisch hoge recyclingpercentages uitrollen. Als je gaat meten wat de recyclingfabriek ingaat, en niet wat er uitkomt, scoor je vanzelf een hoog cijfer. Een andere truc is het ‘hoogwaardig’ noemen van alle monostromen die uit de sorteerfabriek komen. En vervolgens wordt dat dan ook nog ‘zo hoogwaardig mogelijk’ genoemd. Op die manier wordt het wel heel gemakkelijk om te voldoen aan de belangrijkste conditie voor het vrijgeven van statiegeld (90 kton zo hoogwaardig mogelijke recycling van kunststof verpakkingen).”
De Verduurzamingsagenda is een voortvloeisel van de laatste Raamovereenkomst Verpakkingen, bedoeld om verdere verduurzaming van verpakkingsmaterialen (art. 3.1) en van verpakkingen (art. 3.3) te realiseren. Het vaststellen van deze agenda is een taak van het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV), dat ook moet vaststellen wat de “hoogst haalbare doelen” voor 2018 zijn. Uit de Verduurzamingsagenda wordt duidelijk dat het KIDV niet alleen zoekt naar de hoogst haalbare doelen, maar ook naar draagvlak hiervoor bij de verschillende stakeholders en vooral ook de branches. Men wil “met elkaar de visie bepalen”, aansluiten bij “de methoden die toonaangevende bedrijven internationaal als standaard hanteren” en “De branches zijn zelf verantwoordelijk voor de verduurzamingsplannen met daarin de hoogst haalbare doelen voor product-verpakkingscombinaties”.
Het Kennisinstituut moet de plannen vervolgens toetsen, waarbij het conform Raamovereenkomst wel gaat om verpakkingsmaterialen en verpakkingen.
In deze Verduurzamingsagenda wordt nog niet concreet ingegaan op de aanpak door branches; het is natuurlijk ook pas de eerste versie. Wat betreft de drankensector wordt wel ingegaan op twee projecten die inmiddels lopen: de ‘pilot drankenkartons’ en de ‘verhoging hergebruik PET in frisdrankflessen’.
Bij het ‘zoeken naar hoogst haalbare doelen’ lijkt statiegeld echter taboe te zijn. Statiegeld op drankenkartons, zoals dat bijvoorbeeld in Canada heel gewoon is, wordt niet onderzocht. En verder ook geen woord over het feit dat men overal ter wereld voor hergebruikt PET in frisdrankflessen grotendeels is aangewezen op statiegeldflessen.
Dagblad Trouw berichtte op 27 mei 2013 dat de rijksoverheid de grip op de inzameling en het hergebruik van wegwerpverpakkingen compleet kwijt is. Daarbij wordt opgemerkt dat het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken, dat als onafhankelijke speler het nieuwe verpakkingsbeleid moet voorbereiden, wordt gefinancierd en gestuurd door de industrie.
Trouw verwijst hierbij naar een door haar gemaakte reconstructie van de periode sinds 1986, toen toenmalig minister Nijpels uitging van een uitbreiding van het succesvolle statiegeldsysteem.
Verder wordt onder andere opgemerkt:
Bron: Trouw op 27 mei 2013 door Hans Marijnissen
Recycling Netwerk is verheugd nu er een Kamermeerderheid blijkt te zijn voor behoud van het statiegeldsysteem. Het vorige kabinet had zich voorgenomen om statiegeld op grote plastic flessen af te schaffen. “Rutte-I had er echter niet op gerekend dat er zoveel weerstand tegen dit plan zou komen. Nu zit er een nieuwe Kamer en spreekt het gezond verstand,” aldus een tevreden Robbert van Duin, voorzitter van Recycling Netwerk.
Recycling Netwerk, een coalitie van milieuorganisaties waaronder Milieudefensie en Greenpeace Nederland, is één van de initiatiefnemers van de campagne “Een echte held kiest statiegeld”. Het motto van deze campagne is: statiegeld, niet afschaffen maar uitbreiden. Onderdeel van de campagne is een petitie die door zo’n 30.000 Nederlanders is getekend.
Remco Dijkstra, Tweede Kamerlid voor de VVD, reageerde ontstemd op het nieuws. Dijkstra meent dat recycling en bestrijding van zwerfafval beter geregeld zijn door een overeenkomst “die nu is gesloten met de verpakkingsindustrie”. Het behouden van statiegeld druist daar tegenin en zou leiden tot “onbetrouwbaar” overheidsbeleid.
Volgens Robbert van Duin zit Dijkstra er flink naast. “De verpakkingsindustrie – producenten van allerlei soorten verpakkingen – heeft die overeenkomst niet getekend. Het is het verpakkende bedrijfsleven, die spullen in verpakkingen stoppen, die achter de overeenkomst zit. En die overeenkomst is nog niet door alle partijen ondertekend.”
Van Duin vervolgt: “Laten we hopen op een betrouwbare overheid die niet blijft hangen in foute deals met bedrijven, maar weer voorrang geeft aan internationale afspraken, wetenschappelijk gefundeerd milieubeleid en aan de belangen van de meest milieubewuste bedrijven, aan lagere overheden en aan burgers.”
De milieuminister van de Canadese provincie Quebec, heeft bekend gemaakt dat hij het bestaande statiegeld voor blikjes en flesjes wil verhogen tot 10 cent en serieus overweegt ook statiegeld in te voeren op waterflesjes. Quebec heeft al statiegeld op kleine frisdrankflesjes. Bij de uitbreiding van het statiegeldsysteem gaat het om bijna een miljard flesjes per jaar. Dat zijn anderhalf keer zo veel flessen als alle Nederlandse statiegeldflessen voor frisdranken en water bij elkaar. Quebec, dat met 8 miljoen inwoners nog niet half zo groot is als Nederland, gaat hiermee zorgen voor veel meer en betere recycling van allerlei soorten drankverpakkingen.
Aanvullende informatie kwam echter pas twee dagen geleden beschikbaar en blijkt gebrekkig: het doorrekenen van de milieugevolgen was in zo’n korte tijd niet mogelijk. Volgens de milieubeweging is de nieuwe kostenbeschouwing fout van opzet en gebaseerd op onjuiste cijfers.
Staatssecretaris Atsma stelde twee weken geleden in debat met de Tweede Kamer dat statiegeld 6 cent per fles kost en gemengd kunststof inzamelen slechts 1 à 1,5 cent per fles. Die kostenvergelijking werd echter met succes aangevochten met een notitie van Recycling Netwerk, de coalitie van milieu-organisaties die opkomt voor goed afval- en materialenbeleid. Op verzoek van een groot aantal partijen werd door Atsma een reactie op de notitie van Recycling Netwerk toegezegd.
Het verzoek om de Tweede Kamer tenminste een week leestijd te gunnen is door Atsma genegeerd. De Staatssecretaris van Milieu sprak van “voldoende zekerheid om ook zonder ex ante doorrekening van alle milieu-effecten vast te houden” aan zijn plannen. Maar de brief die de Tweede Kamer twee dagen voor het debat ontving, bevatte wel een aantal bijlagen over de kostenvergelijking. De huidige kosten van het gemengd inzamelen van plastic flessen worden nu door het bedrijfsleven geschat op 2,6 cent per fles, twee keer zoveel als de 1 à 1,5 cent uit het vorige debat. En in de nieuwe versie van de statiegeldstudie werden maar liefst 11 van de 15 kostenposten gewijzigd ten opzichte van de “definitieve versie” van twee weken eerder. De kostencalculatie komt nu 3 tot bijna 40% lager uit. De kosten van het statiegeldsysteem zouden dus ook al in de buurt kunnen komen van het bewierookte alternatief.
Voorzitter Robbert van Duin van Recycling Netwerk pleit voor een deugdelijke kostenstudie: “De manier waarop de kosten nu worden vergeleken lijkt meer op een circus-act dan op een studie.” Opgemerkt wordt, dat alleen de variant met de 40% lagere kosten serieus kan worden genomen: “die gaat uit van een opbrengst van de PET-flessen die maar 10% ligt onder de huidige opbrengst, terwijl de maximumvariant uitgaat van een echt absurd lage opbrengst”. In een brief aan de Tweede Kamer zet Recycling Netwerk ook wat andere kostenposten onder het vergrootglas. Geconcludeerd wordt dat bij doorrekening van noodzakelijke correcties statiegeld zelfs goedkoper blijkt. Hoe dan ook is de conclusie dat er nog erg veel onzekerheden kleven aan de verschillende kostenposten.
Robbert van Duin van Recycling Netwerk: “Statiegeld afschaffen is het weggooien van je beste schoenen omdat de schoenverkoper zegt dat je het helemaal gaat maken op die teenslippers.”
Recycling Netwerk steunt, samen met de gemeenten en diverse afvalbedrijven, de petitie “Een echte held kiest statiegeld”. Op de website www.echteheld.nl hebben intussen ruim 23.000 mensen aangegeven dat zij voor uitbreiding van het statiegeldsysteem zijn.
Brief Recycling Netwerk aan Tweede Kamer-commissie I&M
Werkgeversorganisatie VNO-NCW en staatssecretaris Atsma bedienen zich van een groot aantal onjuiste gegevens en aannames in hun pleidooi voor afschaffing van statiegeld. Zij doen de kosten van het statiegeldsysteem een factor twee hoger voor dan deze werkelijk zijn, terwijl het alternatieve systeem juist veel te rooskleurig wordt voorgesteld. Dit stelt Recycling Netwerk, de coalitie van milieuorganisaties die zich inzetten voor een beter materialenbeleid.
Meer dan 60% van de inwoners van Breda doet niet of nauwelijks mee aan het inzamelen van plastic verpakkingsafval. Een enquête van eind 2011 wijst uit dat 29% van de inwoners (vrijwel) altijd plastic scheidt van het overig afval. Daarnaast zegt 10% meestal wel te scheiden, maar soms niet. Het overige deel scheidt het plastic afval meestal niet of nooit. Opvallend is dat maar liefst 44% van de inwoners nooit plastic afval scheidt.
De Environmental Protection Agency (EPA), de Amerikaanse rijksmilieudienst, heeft in 2010 een flink lager percentage recycling van PET-flessen en flacons gerapporteerd ten opzichte van eerdere jaren. Waar in 2009 het getal 28% werd genoemd, rapporteert de EPA 21% in 2010. De reden van deze afname is het voortschrijdend inzicht dat met flesjes geassocieerde materialen zoals dopjes en etiketten niet moeten worden meegerekend in de recyclingpercentages.
In reactie op de ‘2009 Facts and Figures‘ over huishoudelijk afval stelde het Container Recycling Institute (mirror) dat er ten onrechte niet voor dergelijke materialen, die ongeveer 13% van het gewicht uitmaken, was gecompenseerd. Ook foutief ingeleverde flessen van andere soorten plastic zorgen voor vervuiling van de PET-stroom. Met aftrek van de doppen, die ook recyclebaar zijn, bleek PET ingezameld met een statiegeldsysteem in 2009 gemiddeld voor 4% vervuild met waardeloze materialen, terwijl dat bij PET uitgesorteerd uit de reguliere afvalinzameling 13% is.
Onder de vervuilingen bevinden zich polypropeen doppen, die in 2009 dus nog werden meegeteld in het gewicht van het gerecyclede PET. Deze doppen zijn echter zelf recyclebaar, en werden, na scheiding van de PET-stroom, nog eens meegeteld in de recyclingcijfers voor polypropeen. Ook deze fout is er in 2010 op aangeven van het Container Recycling Institute uitgehaald.
Overigens bleef PET in 2010 hekkensluiter wat betreft percentage recycling (zie grafiek).
Is de doelstelling voor het recyclen van plastic afval echt in één klap ruim gehaald? Als we de gepubliceerde cijfers kunnen geloven werd vorig jaar bijna de helft van het plastic verpakkingsafval ingezameld en gerecycled. Volgens de leveranciers van de cijfers kan daarom het statiegeld op plastic flessen wel worden afgeschaft. Er kan echter sterk worden getwijfeld aan de juistheid van de cijfers. De gepubliceerde recyclingpercentages worden sinds vorig jaar gebaseerd op een nieuwe meetmethode. Die leidt volgens Recycling Netwerk tot slechtere metingen en ongeloofwaardige recyclingcijfers. Het gevolg is een ‘vals jubelverhaal’, dat statiegeld – dat zorgt voor de beste recycling – de kop kan kosten.
“Een echte held kiest statiegeld”. Onder deze slogan start deze maand in heel Nederland een campagne om afschaffing van statiegeld te voorkomen.
De campagne is een reactie op plannen om het statiegeldsysteem voor grote plastic flessen af te schaffen. Begin deze week werd bij de opening van een sorteerfabriek voor plastic verpakkingsafval een nieuwe stap gezet op de weg naar afschaffing van statiegeld. De staatssecretaris van milieu omschreef afschaffing van statiegeld als een ‘beloning voor het verpakkende bedrijfsleven’ wanneer kunststofinzameling door Plastic Hero voor voldoende recycling zorgt.
Het initiatief vanuit milieubeweging, afvalbedrijven en gemeenten wil het statiegeld op flessen behouden en uitbreiden met statiegeld op kleine plastic flessen, omdat dát zorgt voor de hoogste inzamelresultaten, de beste recycling en de laagste opruimkosten.
Gisteren zijn de eerste twee MyBeach-stranden geopend in de gemeente Noordwijk. Dit initiatief van Stichting de Noordzee houdt in dat de strandbezoekers van MyBeach het strand afvalvrij houden. Om dit te bereiken staan er opvallende afvalbakken op het strand en kunnen rokers een handig asbakje krijgen om hun as en peuken in kwijt te kunnen. De paviljoens Take2 en Buitengewoon hebben de MyBeaches geadopteerd en zullen hun bezoekers ook stimuleren om de stranden schoon te houden.