De race naar statiegeld in Europa

De race naar statiegeld in Europa

Steeds meer regeringen in Europa beslissen om statiegeld in te voeren op blikjes en plastic flessen. Het tempo versnelt sinds de goedkeuring van Europese richtlijn over wegwerpplastics in 2019.

18 september 2020 Tom Zoete

Die Single Use Plastic richtlijn (SUP-richtlijn) bepaalt immers dat alle plastic flessen minstens 25% recycled content moeten bevatten in 2025, en de lidstaten 90% van de plastic flessen gescheiden moeten inzamelen tegen 2029.

De ene lidstaat na de andere beslist daarom om statiegeld in te voeren. Tegelijk gaan ze zo de strijd met zwerfafval en plastic vervuiling aan. Dankzij statiegeld kunnen de drankenproducenten ook volledig gerecyclede nieuwe petflessen maken. In dit artikel gaan we in op de regeringsbeslissingen binnen de EU.

Beslissingen in 10 EU-landen in de voorbije vier jaar

Litouwen voerde in februari 2016 statiegeldwetgeving in voor blikjes en flessen voor eenmalig gebruik. Het statiegeld is voor alle verpakkingen gelijk en bedraagt ​​€ 0,10 per fles of blik. Het statiegeldsysteem wordt beheerd door Užstato Sistemos Administratorius. Het retourpercentage voor plastic flessen voor plastic flessen stijgt spectaculair: het was 34% vóór de statiegeldregeling, 74,3% eind 2016, 91,9% eind 2017 en 93% in 2018. Statiegeld werd ingevoerd tijdens de regering-Butkevičius, bestaande uit socialisten, liberalen, conservatieven en christendemocraten.

De regering van Schotland geleid door Nicola Sturgeon van de Scottish National Party kondigde in mei 2019 het plan aan om statiegeld op plastic flessen, glazen flessen en blikjes in te voeren. Het Schotse parlement stemde de statiegeldregeling (deposit return system, DRS) in mei 2020. Daarmee wordt Schotland op 1 juli 2022 het eerste deel van het Verenigd Koninkrijk met statiegeld. Het systeem behelst alle dranken die worden verkocht in PET-plastic, metaal en glas. Voor alle formaten komt er een vast statiegeld van 20 pence.

Op het niveau van het Verenigd Koninkrijk kondigde de regering van Theresa May (Conservatives) in maart 2018 een statiegeldregeling voor drankverpakkingen aan nadat de Blue Planet II-serie de dreiging van oceaanvervuiling onder de aandacht bracht. In juli 2019 verklaarde de Britse regering dat ze mikt op 2023 om een volledig werkend statiegeldsysteem te hebben. De Britse overheid houdt momenteel een consultatieronde. Een opiniepeiling door Populus in juni 2020 toont dat 84% van de Britten voorstander is van statiegeld op alle drankverpakkingen.

In Frankrijk verklaarde minister Brune Poirson (van de liberale partij En Marche) op 10 juli 2019 dat de Franse regering statiegeld op plastic flessen en blikjes wil invoeren. Ze kreeg de steun van de Franse supermarkten en drankenproducenten, daarbij ook multinationals die eveneens in België en Nederland actief zijn. Door druk van conservatieve burgemeesters in de Franse Senaat is het project uitgesteld tot 2023.

In Slowakije stemde het parlement in september 2019 de wet die een statiegeldregeling voor PET-flessen en blikjes in 2022 invoert. Het nieuwe systeem betreft alleen winkels met een oppervlakte van meer dan 300 vierkante meter. Het statiegeld voor een fles is € 0,12 en voor blikjes € 0,10.

In Letland stemde het parlement in oktober 2019 de verpakkingswet die het statiegeldsysteem invoert. Het gaat van start op 1 februari 2022. Het statiegeldsysteem accepteert bier, niet-alcoholische dranken, cider en cocktailflessen van verschillende formaten of glazen, evenals blikjes voor recycling.

De Nederlandse regering (liberalen van VVD en D66, christen democraten van CDA, CU) besliste in april 2020 dat er vanaf 1 juli 2021 statiegeld zit op alle plastic flessen. Daarmee breidt de Nederlandse regering het huidige statiegeldsysteem op grote plastic flessen uit naar alle plastic flessen. Drankenproducenten Coca-Cola Nederland en Spadel Nederland geven aan het statiegeld op kleine plastic flesjes te steunen. Doordat het statiegeld voor kwalitatief en voldoende PET-recyclaat zorgt, koos Coca-Cola voor Nederland als tweede land waar het 100% gerecyclede flessen gaat gebruiken.

In Malta trad op 31 juli 2020 de statiegeld regelgeving voor drankcontainers in werking. Naar verwachting is het systeem eind 2020 in werking.

In Oostenrijk lanceerde milieuminister Leonore Gewessler op 7 september 2020 het 3-puntenplan van de Oostenrijkse regering om plastic afval te stoppen. Deel van het plan is een statiegeldsysteem op drankverpakkingen voor eenmalig gebruik, PET en aluminium blikjes. Verder wil de Oostenrijkse regering van Conservatieven en Groenen eisen dat vanaf 2023 25% van de dranken in hervulbare flessen wordt verkocht, oplopend tot 40% in 2025 en 55% in 2030. Een opiniepeiling van Research Affairs in augustus 2020 toont dat 81% van de Oostenrijkers voorstander zijn van statiegeld op petflessen en 76% voorstander van het invoeren van statiegeld op blikjes.

In Ierland heeft de regering van conservatieven, christendemocraten, liberalen en groenen deze maand september 2020 aangekondigd dat er statiegeld komt in het derde kwartaal van 2022. Het statiegeld komt er via de implementatie van de Europese Single Use Plastics Directive tegen juli 2021. De planning van de Ierse regering is als volgt: openbare inspraak over de design-opties vanaf oktober, draft wetgeving begin 2021, invoering wetgeving derde kwartaal 2021 en start van het statiegeld derde kwartaal 2022.

 

Acht Europese landen die al langer statiegeld kennen

In Finland werd het statiegeldsysteem voor het eerst geïntroduceerd in 1952, samen met de Olympische zomerspelen die Coca-Cola naar het land brachten – in glazen flessen. In de jaren tachtig werden enkele herbruikbare en duurzame plastic flessen opgenomen in het statiegeldsysteem. Statiegeld werd in 1996 geïntroduceerd op aluminium blikjes, op PET-flessen in 2008 en op gerecyclede glazen flessen in 2012. Het systeem wordt beheerd door Suomen palautuspakkaus Oy (afgekort Palpa), een particulier consortium van drankenimporteurs en -fabrikanten.

In< Zweden hebben de aluminium blikjes sinds 1984 statiegeld en de PET-flessen sinds 1994. Svenska Returpack is verantwoordelijk voor het statiegeldsysteem voor aluminium blikjes en PET-flessen.

IJsland heeft sinds 1989 een statiegeldsysteem op nationale schaal voor containers van plastic, aluminium en glas.

In Noorwegen werd in 1999 een statiegeldwet aangenomen. In 2018 werden de tarieven verhoogd tot 2 NOK en 3 NOK. Infinitum AS (voorheen Norsk Resirk) is verantwoordelijk voor de uitvoering van het nationale recyclingprogramma voor niet-hervulbare plastic flessen en drankblikjes. De non-profitorganisatie is opgericht in 1999 en is eigendom van bedrijven en organisaties in de drankenindustrie en de handel in voedingsmiddelen.
Het Noorse systeem werkt zo dat de accijns daalt naarmate het rendement stijgt, wat betekent dat bijvoorbeeld 90 procent retour voor blikjes zich vertaalt in een korting van 90 procent op de accijns. Hierdoor kunnen drankproducten weer tegen lagere prijzen worden verkocht.

In Denemarken werd het eerste nationale statiegeldsysteem geïntroduceerd in 1922. In 1991 en 1993 werd dit uitgebreid met plastic flessen. De beheerder van het statiegeldsysteem is Dansk Retursystem, een particuliere non-profitorganisatie. In 2019 behaalde het systeem een ​​totaal rendement van 92%.

In Duitsland bestaat het statiegeldsysteem al zeventien jaar, sinds 2003. Er is statiegeld op plastic, blikken en glazen drankverpakkingen. Het standaard statiegeld bedrag is 0.25 sinds 2016. Het statiegeld is hoger voor wegwerpverpakkingen dan voor herbruikbare verpakkingen. 97 tot 99% van de wegwerpflessen worden teruggebracht. De recyclagegraad van blik is er circa 99%.

In Estland bestaat sinds 2005 een universeel statiegeld- en recyclingsysteem voor eenmalige en hervulbare verpakkingen. Het statiegeld is € 0,10 op de meeste metalen, plastic en glazen drankverpakkingen. Het systeem wordt beheerd door Eesti Pandipakend, een organisatie voor producentenverantwoordelijkheid die de Estse Vereniging van Brouwers, de Vereniging van Producenten van Frisdranken, de Vereniging van Importeurs van Frisdranken en Bier en de Estse Vereniging van Detailhandelaren vertegenwoordigt.

In Kroatië is er sinds 2006 statiegeld van 0,5 Kroatische Kuna geheven op niet-hervulbare containers met een minimum volume van 200 ml. Retailers groter dan 200 m² zijn verplicht containers terug te nemen. De regeling wordt beheerd door de overheid en er is een inzameldoelstelling van 95%. Sinds 2015 zorgt statiegeld voor terugbrenging van 90% van alle niet-hervulbare verpakkingen op de Kroatische markt.

 

De race naar statiegeld

Samengevat: we kunnen stilaan spreken van een echte race naar statiegeld. Het debat over plastic vervuiling is overal bezig. In de lidstaten van de Europese Unie wordt hard gewerkt aan wetgeving om er iets aan te doen. Het tempo verschilt van land tot land, maar de richting is dezelfde.

Ook aan de grens van de Europese Unie stijgt de populariteit van statiegeld. In januari 2019 besliste ook Turkije dat er binnen vier jaar statiegeld op alle drankcontainers komt. In Istanbul kunnen metroreizigers met een ingenieus systeem nu al hun reispas opwaarderen door lege plastic flessen in te leveren. Met 80 miljoen inwoners wordt Turkije na Duitsland het grootste statiegeldland ter wereld.