Waarom is er (nog) geen statiegeld op plastic flesjes en blikjes in Nederland en België?

We hebben toch al statiegeld in Nederland?

Klopt. In Nederland zit er momenteel statiegeld op hervulbare glazen bierflesjes van 0,25 tot 0,5 liter en grote PET-flessen voor frisdrank en water van 0,75 liter of meer. Meestal zijn dit anderhalve-literflessen. Deze lege flessen kunnen worden ingeleverd bij één van de 4.200 statiegeldmachines die in supermarkten zijn gevestigd en bij slijterijen die meestal zonder innamemachine werken. 5 tot 10 procent van de statiegeldflessen wordt in de horeca gebruikt en gaat via de drankengroothandel retour.

Sinds 2006 bedraagt dit statiegeld in Nederland 0,25 europer PET-fles. Vóór 2006 waren plastic statiegeldflessen hervulbaar, maar in 2006 is de overstap gemaakt naar flessen voor éénmalig gebruik. Statiegeld wordt ook geheven op bierflessen (€ 0,10) en kratten (€ 0,75/€ 1,50 voor halve/hele lege kratten). Voor een bierkrat met 24 flesjes wordt dus € 3,90 statiegeld gevraagd, voor een krat bier met 12 flesjes € 1,95.

In de jaren ‘50 tot ‘80 van de vorige eeuw werd overigens vooral statiegeld geheven op melkflessen. Deze werden echter geleidelijk vervangen door kartonnen melkpakken, waarna het statiegeld op melkflessen werd afgeschaft.

 

Hoe succesvol is het huidige Nederlandse systeem?

In Nederland worden jaarlijks zo’n 5,7 miljard blikjes en flesjes op de markt gebracht. Ongeveer 39 procent daarvan zijn hervulbare bierflesjes met statiegeld. Die worden dan ook bijna allemaal (90 procent) teruggebracht. Het retourpercentage in het huidige systeem voor grote PET-flessen is nog hoger: van de 620 miljoen flessen keert 95 procent terug.

PET-flessen die met behulp van een statiegeldsysteem worden ingezameld, leveren de meest zuivere afvalstroom op. Het PET-materiaal heeft, in andere woorden, een verwaarloosbare vervuiling. Hierdoor is ‘statiegeld-PET’ het meest geschikt is voor recycling: op een haar na wordt alle PET weer gebruikt voor nieuwe flessen. Dit zorgt voor een enorme reductie in het materiaalgebruik voor drankverpakkingen. Je kunt je dus voorstellen hoeveel meer milieuwinst het gaat opleveren als we ook kleine flesjes en blikjes via statiegeld gaan inzamelen.

 

Hoe is statiegeld in Nederland nu geregeld?

Sinds 1 januari 2006 is het Besluit Beheer Verpakkingen en Papier en Karton (het ‘Verpakkingenbesluit’) van kracht. Dit besluit maakt bedrijven verantwoordelijk voor de organisatie en kosten van de inzameling en recycling van hun verpakkingsafval. Hiertoe is Stichting Nedvang opgericht.

De bestrijding van zwerfafval is in handen gelegd van Stichting Nederland Schoon, net als Nedvang een samenwerking van bedrijven. Nederland Schoon heeft de Plastic Heroes-campagne opgezet om consumenten over te halen plastic afval gescheiden aan te leveren.

Statiegeld is niet wettelijk geregeld. In het Verpakkingenbesluit is een paragraaf opgenomen waarin staat dat er statiegeld wordt geheven op kleine plastic flesjes (meer algemeen: op drankflessen van meer dan 1 dl). Deze paragraaf is echter nooit in werking gezet. Het statiegeldsysteem dat al bestond is door het bedrijfsleven, onder verantwoordelijkheid van het Productschap Dranken, tot nu toe wel gehandhaafd.

 

Waarom zit er in Nederland nog steeds geen statiegeld op kleine plastic flesjes en blikjes?

Eigenlijk zijn alle randvoorwaarden voor het heffen van statiegeld op kleine plastic flesjes en blikjes er al: het past makkelijk in het bestaande systeem, het staat al in het Verpakkingenbesluit en het zorgt voor diverse kostenbesparingen. Daarnaast is er groot maatschappelijk draagvlak voor uitbreiding. De overgrote meerderheid van de consumenten is positief over statiegeld op drankverpakkingen: 74%, aldus Radar opiniepeiling.

Toch zijn er nog steeds geen definitieve besluiten over genomen. De vertegenwoordigers van het bedrijfsleven hebben tot nu toe steeds andere, ‘betere’ maatregelen toegezegd. Daarmee hebben zij de invoering van statiegeld voor de toenemende hoeveelheid kleine verpakkingen al een aantal malen weten te voorkomen.

Kort gezegd: door de grote lobbykracht van grote supermarktketens en frisdrankproducenten en door een zwakke overheid die geen duidelijke maatregelen durft te nemen.

Lees meer over beleidskritiek betreffende statiegeld en zwerfafval

 

Studie naar de kosten en effecten van statiegeld uitbreiding in Nederland

In september 2017 publiceerde CE Delft, in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Milieu, een studie naar de kosten en effecten van statiegeld op kleine flesjes en blikjes.

De studie bestudeert acht verschillende scenario’s met varianten in hoogte hoogte van het statiegeld (0,10 of 0,25 euro), inzamelpunten (alleen supermarkten of alle verkooppunten) en type materialen (blik en plastic of blik, plastic en eenmalig glas). De studie laat zien dat de uitbreiding van statiegeld bijzonder aantrekkelijk is omdat het kosten bespaart, een grote positieve impact heeft op het milieu, en past binnen een circulaire economie.

Het gedetailleerde onderzoek toont dat de uitbreiding van statiegeld netto niets hoeft te kosten. In alle acht de bestudeerde scenario’s zijn de geschatte inkomsten voor de bedrijfssectoren gemiddeld zelfs hoger dan de geschatte kosten.

De kosten voor uitbreiding van het huidige systeem zullen tussen de 10 en 110 miljoen euro liggen. Belangrijke kostenpost hierbij zijn de extra statiegeldmachines in supermarkten. Daartegenover staat een betere verkoopprijs voor materialen, omdat de ingeleverde flesjes en blikjes minder vervuild zijn dan wanneer ze samen met andere plastics worden ingezameld. Daarnaast zorgen de niet ingeleverde flessen en blikjes voor een deel van de extra inkomsten van het systeem (de vervuiler betaalt-principe) dat al gauw 45 tot 119 miljoen euro kan opleveren. De uitbreiding van statiegeld zal ook leiden tot een efficiënter gebruik van de inzamelstructuur van afval, omdat de statiegeldverpakkingen niet meer bij het restafval of plastic inzameling worden verzameld.

De studie schat de maximale kostenbesparing op de opruiming van het zwerfafval op 80 miljoen euro. De besparing op het ledigen van openbare afvalbakken wordt geschat op 3 à 10 miljoen euro. Hierin zijn nog niet alle besparingen vervat, zoals de kosten die op dit moment worden gemaakt door bedrijven. Ook gaat deze kostenraming nog voorbij aan de grote bijdrage van zwerfafval aan de plastic soep problematiek, die met de invoering van statiegeld sterk teruggedrongen gaat worden.

De studie schat dat statiegeld leidt tot 70 tot 90 procent minder plastic flessen en blikjes in het zwerfafval. Dit sluit nauw aan bij de beleidsdoelstelling om de hoeveelheid plastic flesjes in het zwerfafval met 90% te verminderen in 3 jaar tijd. Statiegeld is het enige systeem waarvoor is ingeschat dat het zo’n vergaand effect echt kan realiseren. De studie geeft verder nog aan dat de recycling van plastics verbetert (vooral ook de kwaliteit) en dat er minder aluminium verloren gaat. Daardoor draagt uitbreiding van statiegeld bij aan de klimaatdoelstellingen met een CO2-reductie van 44-54 kton, ter waarde van 3,5 tot 27 miljoen euro.