Alle berichten van Socrates

Wie pakt het op? Brief milieubeweging aan staatssecretaris Mansveld

De Nederlandse milieubeweging is zeer verheugd dat statiegeld op grote plastic flessen niet mag worden afgeschaft. Het antwoord op de vraag “hoe nu verder” is zonneklaar: met betere regelgeving en ook statiegeld op kleine plastic flesjes.

Er is jarenlang gesproken over afschaffing, maar het verpakkende bedrijfsleven en de supermarktsector voldeden keer op keer niet aan afspraken over de aanpak van verpakkingen en verpakkingsafval. Vorige maand liet Recycling Netwerk al zien dat weer niet was voldaan de een cruciale afspraak over het uitbannen van PVC-verpakkingen. Voor staatssecretaris Wilma Mansveld (milieu) blijkt de maat nu vol. Recycling Netwerk, dat op dit terrein de milieubeweging vertegenwoordigt, steunt van harte haar besluit om de afschaffing van statiegeld voor onbepaalde tijd op te schorten.

In een gezamenlijke brief aan Mansveld wordt mede namens o.a. Greenpeace, Milieudefensie en de gezamenlijke Natuur- en Milieufederaties benadrukt dat het statiegeldsysteem dringend aan een update toe is. Robbert van Duin, voorzitter Recycling Netwerk zegt daarover: “Door de slepende discussie over wel of geen afschaffing van statiegeld is de ontwikkeling van het systeem zelf en de regelgeving er omheen verwaarloosd. Innovaties zoals in Duitsland en Scandinavische landen zijn nagelaten, logistieke innovaties die konden zorgen voor meer gemak voor de consument en de supermarkten zijn niet overwogen. En toen begin dit jaar het Productschap Dranken werd opgeheven is de daardoor vervallen statiegeld-verordening vervangen door een houtje-touwtje-regeling.”

Maar nog crucialer acht de milieubeweging de toename van kleine plastic flesjes, zowel in de winkelschappen als in het milieu. Robbert van Duin: “Kleine petflesjes, waarop geen statiegeld wordt geheven, zijn de afgelopen vijftien jaar steeds vaker verkocht. Inmiddels gaan er meer kleine dan grote frisdrank- en waterflessen over de toonbank. Juist die flesjes gebruikt men vaak buitenshuis en je ziet ze dan ook overal slingeren. Akelig, en een bron van dierenleed en plastic soup. En dan ben ik nog niet over de blikjes begonnen.”

In een recente studie uit Vlaanderen naar de haalbaarheid en kosten van een Vlaams statiegeldsysteem is dan ook de aanbeveling te vinden dat statiegeld het best wordt gemodelleerd naar het succesvolle Duitse of Scandinavische model, en niet het “relatief inefficiënte Nederlandse systeem”.

Robbert van Duin: “Wij hopen dat de retourname van drankverpakkingen nu snel en effectief wordt geregeld. Wij verzoeken de staatssecretaris daarom om paragraaf 6 van het Verpakkingenbesluit, een wetsartikel dat al bestaat maar ‘slapend’ is, van kracht te laten worden en zodanig in te vullen dat statiegeld op plastic flessen voor frisdrank en water adequaat wordt geborgd.”


Bijlage: brief milieubeweging aan staatssecretaris Mansveld

Vlaamse studie: uitgebreid statiegeldsysteem levert geld op

Een groot statiegeldsysteem voor drankverpakkingen kan volledig worden betaald met de opbrengst van de ingezamelde materialen en het niet-geïnde statiegeld. Een uitgebreide studie in opdracht van de regering van Vlaanderen wijst er op dat statiegeldsystemen voor drankverpakkingen winstgevend kunnen zijn (en dus niet ‘peperduur’ zoals de Nederlandse Tweede Kamer in 2012 werd voorgehouden).

De Vlaamse studie berekende zowel de kosten als de opbrengsten in vier van de vijf varianten op rond de 3,5 cent per verpakking. Met alleen geautomatiseerde inname (de vijfde variant) halveren de kosten en ontstaat een winst van 2 cent per verpakking. Hier bovenop komt nog een forse winst voor de samenleving door minder opruimkosten.

België kent tot nog toe alleen statiegeld op bierflesjes, maar overweegt bredere invoering van statiegeld. In het Vlaamse coalitieakkoord werd vorig jaar afgesproken dat zou worden onderzocht wat de mogelijke impacts zijn van het invoeren van statiegeld op eenmalige drankverpakkingen. Onderzoeksbureau Technum heeft nu de verkennende studie uitgevoerd.

De kosten voor inname en transport, de opbrengsten van niet-geïnde statiegelden en de vermindering van zwerfvuil blijken het belangrijkst. De totale netto kosten van de onderzochte statiegeldsystemen zijn gering: drie van de vijf scenario’s zijn zelfs winstgevend. Het huidige – duurdere – Nederlandse systeem wordt getypeerd als relatief inefficiënt.

Statiegeldsystemen kostenneutraal of winstgevend

In opdracht van de Vlaamse regering richtte de studie zich nog niet op het bepalen van het ideale statiegeldsysteem, maar op het verkrijgen van inzicht in de te verwachten impacts en de bandbreedte daarom heen. In een vijftal statiegeldscenario’s werd daarom gevarieerd in het aantal drankverpakkingen en de organisatie van de terugname. Het statiegeldsysteem omvatte alle drankverpakkingen of alleen drankverpakkingen van minder dan 0,75 liter. En het nam alle verpakkingsmaterialen retour of uitsluitend PET-plastic en blik. In alle scenario’s werd uitgegaan van 25 eurocent statiegeld en in vier van de vijf scenario’s werd uitgegaan van 15% handmatige inname.

De bruto kosten voor de vijf statiegeldscenario’s werden berekend op een bedrag tussen de 36 en 95 miljoen euro, afhankelijk van de omvang van het statiegeldsysteem. Het gaat hierbij vooral om kosten op innamelocaties (65 à 70%) en voor transport (15 à 20%).

De kosten voor de vier scenario’s met 15% handmatige inname blijken – per verpakking – weinig te verschillen: de kosten (exclusief opbrengsten) zijn berekend op een bedrag tussen de 3,3 en 3,6 cent per verpakking. In het vijfde scenario werden de bruto systeemkosten berekend op slechts 1,7 cent per verpakking; hier vindt de inname uitsluitend plaats met statiegeldmachines (in de winkels groter dan 400 m2). Het gaat hierbij om alle PET-flessen en blikjes, maar bijvoorbeeld niet om drankenkartons en glazen flessen voor wijn.

Tegenover de bruto kosten voor het statiegeldsysteem staan forse opbrengsten van niet-geïnd statiegeld en materiaalopbrengsten. In alle scenario’s werd hiervoor een bedrag berekend van 3,3 à 3,7 cent per verpakking.

Diverse gevoeligheidsanalyses laten zien dat zowel de kosten als de opbrengsten afhankelijk zijn van aannames die nader onderzoek vergen, waarbij met name de noodzaak van handmatige inname op kleine verkooplocaties, het inzamelpercentage en de hoogte van het statiegeldbedrag relevant zijn.

Nederlands statiegeldsysteem “relatief inefficiënt”

In alle scenario’s rekent de Vlaamse studie met minstens twee keer zoveel statiegeldmachines per inwoner als er thans staan in Nederland. Het is dan ook zeer opmerkelijk dat uit deze studie blijkt dat zo’n statiegeldsysteem zichzelf betaalt of zelfs winstgevend is. Toen in 2012 in de Tweede Kamer werd gesproken over mogelijke afschaffing van statiegeld typeerde staatsecretaris Atsma het statiegeldsysteem nog als ‘peperduur’.

De Nederlandse Tweede Kamer is nu zeer geïnteresseerd in de resultaten van de Vlaamse studie; vorig jaar december werd met grote meerderheid een motie aangenomen die de nieuwe staatssecretaris van milieu verzocht o.a. hierover contact op te nemen met de Vlaamse regering en het parlement op de hoogte te houden.

Eén opmerking uit de Vlaamse studie is daarom extra interessant (pag. 29): “Het lijkt aangewezen om bij de ontwikkeling van een statiegeldsysteem in Vlaanderen de inzameling naar Duits (en Scandinavisch) model vorm te geven in plaats van het relatief inefficiënte Nederlandse systeem”.

De Vlaamse impactanalyse statiegeld is te vinden op de site van de VVSG (de Vlaamse VNG): http://www.vvsg.be/Documents/P007475-51-052-01%20Definitief%20eindrapport%20impactanalyse%20SGS%20eenmalige%20drankverpakkingen.pdf

Milieubeweging enthousiast over PvdA-initiatief retourpremies

Een retourpremie voor het terugbrengen van afgedankte producten kan een zeer effectieve stimulans zijn om te zorgen voor meer en betere recycling. De milieubeweging is daarom enthousiast over het initiatief van de PvdA om niet verder te praten over het afschaffen van statiegeld en vooruit te kijken naar een brede beleidsaanpak met retourpremies voor gebruikte producten. Maar alleen wanneer deze beleidsaanpak stevig wordt verankerd in duidelijke regelgeving zou het Nederlands afvalbeleid weer in de voorhoede kunnen komen van het Europees afvalbeleid.

De Europese Commissie werkt dit jaar aan aanscherping van het Europees afvalbeleid en aan beleid gericht op het tot stand brengen van een circulaire economie. Er wordt daarmee gemikt op meer en betere inzameling en recycling. Het initiatief van PvdA-kamerlid Yasemin Cegerek voor de invoering van retourpremies op producten zoals speelgoed, kleding en kleine drankverpakkingen loopt hier op vooruit. In veel Europese landen wordt momenteel gewerkt aan de voorbereiding van statiegeldsystemen, deels op basis van de adviezen van de Europese Commissie. De invoering van retourpremies sluit hier prima op aan.

Recycling Netwerk, dat op dit terrein de milieubeweging vertegenwoordigt, pleit ervoor om die retourpremies dan wel goed (wettelijk) te regelen in het Verpakkingenbesluit en andere afvalbesluiten. Robbert van Duin, voorzitter van Recycling Netwerk, merkt hierover op: “Statiegeld is in Nederland nooit goed bij wet geregeld en als gevolg daarvan is het steeds verder uitgekleed en ter discussie komen te staan. We zijn het enige land ter wereld waar er wel statiegeld is op grote plastic flessen, maar niet op kleine plastic flesjes en waar zelfs gepraat wordt over afschaffing. Bij retourpremies kunnen we alle mogelijke discussies krijgen over de (minimale) hoogte van de premie, speciale artikelen die worden uitgezonderd, de plaats van inname van de artikelen, etc. Dat soort dingen moet vooraf goed worden geregeld. De consument moet van te voren weten welke retourpremie hij ontvangt als hij bijvoorbeeld een flesje frisdrank of een blikje bier koopt en of hij dat kan inleveren bij zijn supermarkt of in een retourshop samen met bijvoorbeeld lege batterijen of afgedankte kleding.”

Afschaffing statiegeld staat op losse schroeven

Door supermarktketens is nog steeds niet voldaan aan de voorwaarden voor het vrijgeven van statiegeld op grote plastic flessen. Vorig jaar werd het besluit over de mogelijke afschaffing van statiegeld uitgesteld en kregen de supermarktketens een jaar extra de tijd om te zorgen voor het afgesproken einde aan het gebruik van PVC-verpakkingen.

Recycling Netwerk, dat op dit terrein de milieubeweging vertegenwoordigt, constateert dat de afspraak nog steeds niet is nagekomen en claimt handhaving van statiegeld. Als bewijs werden in winkels van Albert Heijn en Jumbo tientallen in PVC verpakte producten gekocht. Vandaag wordt dit getoond in een TV-uitzending van Brandpunt.

Na jaren van heftige strijd over het statiegeldbeleid (uitbreiden of afschaffen) besloot voormalig staatssecretaris Joop Atsma in 2012 dat statiegeld op grote plastic flessen in 2015 mocht worden afgeschaft wanneer in 2013 aan een aantal voorwaarden was voldaan. Eén van de voorwaarden was het einde van het gebruik van PVC als verpakkingsmateriaal in supermarkten. Toen de milieu-inspectie vorig jaar constateerde dat dit gebruik van PVC niet was beëindigd, besloot staatssecretaris Mansveld het statiegeld niet vrij te geven. Na overleg met de Tweede Kamer werd besloten in 2015 te bezien of inmiddels wel aan de voorwaarden was voldaan en ook na te gaan wat afschaffing van dit statiegeld voor gevolgen heeft voor het milieu en of het groeiend probleem van zwerfafval anders kan worden aangepakt.

Verrast en geschokt
Komende maand zullen staatssecretaris Wilma Mansveld (Infrastructuur & Milieu) en de Tweede Kamer weer bezien wat er moet gebeuren met het statiegeld op drankverpakkingen. Recycling Netwerk pleit al jaren voor uitbreiding van het statiegeld naar kleine flesjes en blikjes (zoals in veel landen al succesvol ingevoerd) zodat er een kosteneffectief statiegeldsysteem ontstaat en veel zwerfafval wordt voorkomen.

Om het vrijgeven van statiegeld op grote plastic flessen te voorkomen werd daarom alvast de aanwezigheid van PVC als verpakkingsmateriaal in supermarkten onderzocht. Verrast en geschokt werd geconstateerd dat bijzonder gemakkelijk kon worden vastgesteld dat in diverse supermarkt-winkels nog steeds PVC als verpakkingsmateriaal wordt gebruikt.

Robbert van Duin, voorzitter van Recycling Netwerk:

“Al in de eerste vijf winkels die we bezochten troffen we tientallen producten die verpakt waren in PVC. De zogenaamde NIR-meter die we daarbij gebruikten constateerde PVC zowel in folies als in harde plastic verpakkingen. Vooraf dachten we dat we hooguit wat rare artikelen uit het verre oosten zouden vinden bij kleine supermarktketens. Uiteindelijk vonden we zelfs bij de grootste ketens Albert Heijn en Jumbo niet alleen allerlei non-food artikelen, maar ook doordrukstrips met kauwgum, folie om potjes en flesjes, potten met snoep, etc. met PVC-verpakking. Het ging om tientallen producten variërend van balpennen tot scheermesjes en van tennisballen tot computermuizen. De conclusie is wat ons betreft zonneklaar: Er is weer niet voldaan aan deze afspraak en dus kan er geen sprake van zijn dat statiegeld wordt afgeschaft. Daarom moet statiegeld nu echt goed worden geregeld en moet de discussie verder gaan over de manier waarop statiegeld moet worden uitgebreid.”

Recycling Netwerk verwijst hierbij naar de ontwikkelingen in steeds meer Europese landen en zal het bewijsmateriaal, een grote doos met de in PVC verpakte producten, toesturen aan de Tweede Kamer die volgende maand met de staatssecretaris vergadert over het statiegeldbeleid.

Grote weerstand tegen afschaffen statiegeld

Van de mensen die correct zijn geïnformeerd is slechts 19% positief over de mogelijke afschaffing van statiegeld op plastic flessen. Dat was de uitslag van een enquête onder meer dan 30.000 deelnemers van het Radar Testpanel. Deze uitslag staat in schril contrast met de 46% die onlangs werd gerapporteerd door TNS-NIPO na onderzoek onder 1.035 Nederlanders. De organisatie van Plastic Heroes, dat het statiegeldsysteem wil opheffen en dan hoopt zelf de lege flessen te ontvangen, wordt hiermee gecorrigeerd voor een eerder misleidend persbericht: Niet 7, maar slechts 2 van de 10 Nederlanders vinden afschaffing van statiegeld “prima”. En met een eerlijke inleiding blijkt juist dat 7 op de 10 Nederlanders negatief staat tegenover afschaffing van statiegeld. 

Afschaffing van statiegeld is al meer dan tien jaar een grote wens van de grootste frisdrankfabrikant en de grootste supermarktketen; Coca Cola en Albert Heijn dus. De strijd die hierover wordt gevoerd gaat gepaard met het uitbrengen van allerlei onderzoeksrapporten die in opdracht van de belanghebbende bedrijven en hun branche organisaties zijn opgesteld. Hiermee wil men bewijzen dat statiegeld niet milieubewust, peperduur en ongewenst zou zijn. Vaak blijkt naderhand dat de onderzoeksresultaten anders zijn dan in het persbericht werd gesuggereerd, of zelfs dat een betere onderzoekaanpak leidt tot volledig tegenovergestelde resultaten.

Recycling Netwerk, dat namens milieuorganisaties actief is in de strijd om statiegeld, levert al jaren kritisch weerwerk op studies naar de resultaten en de kosten van statiegeldsystemen en ook naar het recente onderzoek van TNS-NIPO naar de houding tegenover de afschaffing van statiegeld.

Robbert van Duin, voorzitter van Recycling Netwerk, merkt hierover op: “Het onderzoek van TNS-NIPO naar de houding tegenover het afschaffen van statiegeld is het zoveelste voorbeeld van de stelselmatige misleiding met studies die zijn gekocht met het geld van belanghebbende bedrijven. De milieustudie naar de vroegere meermalige plastic statiegeldfles moest uiteindelijk geheel worden herzien: afschaffen was niet beter voor het milieu. Een jaar geleden bleek ook dat de gepresenteerde kostenstudie naar het huidige statiegeldsysteem een volledig fout beeld gaf. Daar wachten we bovendien nog steeds op een oordeel van de integriteitscommissie. En het onderzoek door het Radar-testpanel laat overtuigend zien dat ook het recente gedragsonderzoek van TNS-NIPO en het persbericht daarover van geen kant deugen.”

Enkele opmerkingen daarbij:

  1. Duidelijk is dat de inleiding op de door TNS-NIPO gestelde vragen sturend was. De inleiding van TNS-NIPO leidt ertoe dat slechts 23% negatief staat tegenover het verdwijnen van het statiegeldsysteem, met een eerlijke inleiding blijkt dat 69%. Dit wijst uit dat nog steeds 7 op de 10 Nederlanders tegen afschaffing is !
  2. De vraag of het voor de mensen iets uitmaakt om de flessen op een andere manier in te leveren mag niet worden geïnterpreteerd als een vraag of mensen het “prima” vinden om statiegeld af te schaffen (zie persbericht Plastic Heroes), maar alleen als een vraag naar het gemak van manieren van inzameling.
    Uit het testpanel-onderzoek onder de tweede groep blijkt zelfs dat deze vraag ook positief moet zijn beantwoord door veel mensen die negatief staan tegenover het afschaffen van statiegeld. Die vinden het dus niet “prima”.
  3. En juist dat gemak blijkt nauwelijks relevant als het gaat om de beantwoording van vragen over de inzameling van lege PET-flessen. Hoewel het door TNS-NIPO al in de inleiding werd genoemd, geeft slechts 23% dit op als motief. Daarbij is het opmerkelijk dat dit er in het onderzoek van het Radar Testpanel nog veel minder zijn. Mogelijk dat in het TNS-NIPO onderzoek behalve de inleiding op de betreffende vraag ook de inleiding op eerdere vragen sturend heeft gewerkt.

Voor nadere informatie:
Radar: Uitkomst statiegeldonderzoek bepaald door vraagstelling
Recycling Netwerk: Willen we statiegeld of Plastic Heroes?

Willen we statiegeld of Plastic Heroes?

Eind april 2015 kopte het Afvalfonds Verpakkingen in een persbericht “7 op de 10 Nederlanders vinden einde statiegeld prima”. Het Afvalfonds, dat opereert namens het ‘verpakkend bedrijfsleven’, verwees hierbij naar een rapport van TNS-Nipo dat in haar opdracht was opgesteld (en al drie weken eerder was opgeleverd).

In een tweetal artikelen (1, 2) in dagblad Trouw werd al vastgesteld dat de bevindingen van het rapport niet deugen en zeker niet aantonen dat de consument of de Nederlander het beëindigen van statiegeld wenst of prima vindt. Daar werd niet naar gevraagd en zo werd er niet over gerapporteerd. De framing dat Nederlander van statiegeld af zou willen, is dus zeer bedenkelijk.

Er zijn ook de nodige kanttekeningen te plaatsen bij de onderzoeksopzet en bij de gepresenteerde conclusies. De enquête bevat suggestieve en leidende vraagstellingen en met de onderzoeksresultaten is selectief omgesprongen. Over de helft van de onderzoeksresultaten wordt niet expliciet gerapporteerd; bevindingen in het voordeel van statiegeld worden zeer onopvallend gebracht; bevindingen die uitgelegd kunnen worden in het voordeel van Plastic Heroes worden juist breed uitgemeten.

In deze notitie verschaft Recycling Netwerk een overzicht van kritiekpunten op het TNS Nipo-rapport.